W latach 1888-1896 w Niemczech powstały dwa typy pancerników obrony wybrzeża typu Siegfried (6 okrętów) i Odyn (2 okręty). Cechą charakterystyczną tych jednostek był układ głównego uzbrojenia – dwa z trzech głównych dział kalibru 240 mm umieszczono w pojedynczych wieżach obok siebie na dziobie. Krótko po wejściu do służby okręty te stały się jednak przestarzałe i szybko wycofano je z uzbrojenia.

Pancerniki typu Siegfried

Pierwszymi okrętami serii było 6 pancerników typu Siegfried. Jednostki zamówiono w połowie lat 80-tych XIX wieku, a do służby wprowadzono je w latach 1890-1896. Głównym zadaniem okrętów miała być obrona najważniejszych niemieckich portów. W związku z tym pancerniki miały być (w teorii) przede wszystkim mobilne.

SMS Beowulf

SMS Beowulf

Ogólna konstrukcja okrętów była typowa dla końcówki XIX wieku – uzbrojenie rozmieszczone było zarówno w wieżach jak i kazamatach i składało się z dużej liczby dział średniego kalibru. Cechą charakterystyczną było jednak umieszczenie na dziobie obok siebie dwóch wież z pojedynczymi armatami artylerii głównej. Takie ustawienie wież dawało możliwość prowadzenia ognia na wprost w dwóch różnych kierunkach, ale z drugiej strony sprawiało, że nie zawsze można było wykorzystać siłę ognia obu wież.

Pancerniki typu Siegfried miały 76,4 m długości i wyporność 3500 ton. Napęd składał się z dwóch silników parowych o mocy 4800 KM, zapewniających prędkość 14 węzłów i zasięg 8900 km. Pancerz na burtach miał 180-240 mm grubości, na wieżach i barbetach 200 mm a mostek chroniony był pancerzem o grubości 180 mm.

SMS Siegfried

SMS Siegfried

Uzbrojenie składało się z 3 pojedynczych dział kalibru 240 mm umieszczonych w dwóch równoległych wieżach na dziobie i jednej na rufie. Dodatkowo okręty posiadały 8 dział kalibru 88 mm i 4 wyrzutnie torped kalibru 350 mm (później zamienione na wyrzutnie kalibru 450 mm). Załoga liczyła 276 marynarzy i oficerów.

Wodowanie Wejście do służby Wycofanie z służby Los
SMS Siegfried 10 sierpnia 1889 roku 29 kwietnia 1890 roku 14 stycznia 1916 roku Zezłomowany w 1920 roku
SMS Beowulf 8 listopada 1890 roku 1 kwietnia 1892 roku 30 listopada 1918 roku Zezłomowany w 1921 roku
SMS Frithjof 21 lipca 1891 roku 23 lutego 1893 roku 16 stycznia 1916 roku Przebudowany na frachtowiec i wykorzystywany do 1930 roku, następnie zezłomowany
SMS Heimdall 27 lipca 1892 roku 7 kwietnia 1894 roku 2 marca 1916 roku Zezłomowany w 1921 roku
SMS Hildebrand 6 sierpnia 1892 roku 28 października 1893 roku 16 stycznia 1916 roku Uszkodzony w drodze do stoczni złomowej w 1919 roku, zatopiony w 1933 roku
SMS Hagen 21 października 1893 roku 2 października 1894 roku 10 września 1915 roku Zezłomowany

Kariera pancerników typu Siegfried była wyjątkowo krótka. Początkowo wykorzystywano je do rutynowych patroli wzdłuż wybrzeża oraz do zadań treningowych. Pierwsze próby wykazały, że chociaż ogólna konstrukcja jest poprawna, zarówno prędkość jak i manewrowość pozostawiają wiele do życzenia. Na początku XX wieku wszystkie okręty trafiły ponownie do stoczni w celu modernizacji uzbrojenia i napędu. Krótko po jej zakończeniu, pancerniki z dnia na dzień stały się przestarzałe wraz z wejściem do uzbrojenia brytyjskiego pancernika HMS Dreadnought.

Jeden z pancerników typu Siegfried w doku

Jeden z pancerników typu Siegfried w doku

W ciągu kilku lat nastąpiła rewolucja w budownictwie okrętowym, przez co całkiem młode pancerniki typu Siegfried wycofano do zadań pomocniczych. Na początku I wojny światowej okręty brały udział w kilku misjach patrolowych, ale większość czasu spędziły przy macierzystych portach. Od 1915 roku wszystkie okręty typu zaczęto stopniowo wycofywać z służby. Po zakończeniu wojny wszystkie zezłomowano z wyjątkiem SMS Frithjof, który po przebudowie na frachtowiec był wykorzystywany aż do 1930 roku.

SMS Heimdali SMS Siegfried

SMS Heimdali SMS Siegfried

Pancerniki typu Odyn

W momencie wprowadzenia do służby pierwszych okrętów typu Siegfried wyszło na jaw kilka wad konstrukcyjnych tych jednostek. W związku z tym dowództwo Kaiserliche Marine podjęło decyzję o zbudowaniu dwóch dodatkowych okrętów według nieco zmienionych planów. Tak powstały dwa pancerniki typu Odyn.

SMS Odin

SMS Odin

Okręty wyglądały bardzo podobnie do swoich poprzedników, ale były nieco dłuższe – 79 m i 3750 ton wyporności i troszkę szybsze – dwa silniki parowe o mocy 4800 KM zapewniały prędkość 15 węzłów. Uzbrojenie pozostało takie samo i składało się z 3 pojedynczych armat kalibru 240 mm umieszczonych w dwóch równoległych wieżach na dziobie i jednej na rufie. Uzbrojenie dodatkowe składało się z 8 armat kalibru 88 mm i 3 wyrzutni torped kalibru 450 mm.

Aby poprawić manewrowości i stabilność okrętów, nieznacznie przeprojektowano opancerzenie i zmieniono jego układ. Pancerz kadłuba miał 220-240 mm grubości, wieże i barbety miały 200 mm, a mostek chroniony był pancerzem grubości 120 mm. Załoga liczyła 276 marynarzy i oficerów.

SMS Odin

SMS Odin

Wodowanie Wejście do służby Wycofanie z służby Los
SMS Odin 3 listopada 1894 roku 22 września 1896 roku 16 grudnia 1919 roku Przebudowany na frachtowiec i wykorzystywany do 1935 roku, następnie zezłomowany
SMS Agir 3 kwietnia 1895 roku 15 października 1896 roku 14 stycznia 1916 roku Przebudowany na frachtowiec i wykorzystywany do 1929 roku, uszkodzony i następnie zatopiony u wybrzeży Gotlandii.

 

Podobnie jak w przypadku pancerników typu Siegfried, okręty typu Odyn wykorzystywano do 1916 roku. SMS Odyn został wówczas przekształcony na transportowiec. Dowództwo niemieckiej floty uznało, że okręty są przestarzałe, a ich załogi bardziej przydadzą się na innych, nowszych jednostkach. Przez kilka lat wycofane z eksploatacji pancerniki stały w portach, a po wojnie przebudowano je na frachtowce.

SMS Odin

SMS Odin

Ofiary rewolucji

Na przełomie XIX i XX wieku powstały setki różnych, często nietypowych dużych okrętów wojennych – pancerników i krążowników. Mimo wysokiego tempa budowy, rozwój techniki sprawiał, że praktycznie każdy wprowadzany do uzbrojenia okręt był przestarzały już w momencie wodowania. Próby modernizacji zwykle kończyły się fiaskiem, ponieważ nie tylko były kosztowne, ale również nie zawsze dawały możliwość wyrównania parametrów modernizowanych okrętów z nowszymi konstrukcjami.

SMS Hagen

SMS Hagen

Okręty typu Odyn i Siegfried były przykładem typowych pancerników z końca XIX wieku. Na początku XX wieku były całkowicie przestarzałe, w związku z czym oficjalnie przeklasyfikowano je na okręty obrony wybrzeża. W porównaniu do pre-dreadnoughtów i dreadnoughtów okręty te były wręcz zabawkami, bardziej przypominającymi krążowniki niż pancerniki.

Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.