W latach 60. nastąpił gwałtowny rozwój okrętów podwodnych, głównie z powodu budowy coraz lepszych i potężniejszych atomowych okrętów podwodnych. W związku z tym w ZSRR rozpoczęto wówczas prace nad podwodnymi pociskami RPK-6 Wodospad, przystosowanymi do zwalczania okrętów podwodnych. W celu ich przetestowania przebudowano dwa okręty podwodne projektu 633 na specjalne jednostki badawcze S-11 i S-49.

Prace nad okrętami projektu 633 rozpoczęto w sierpniu 1955 roku, a pierwsze jednostki weszły do służby w 1959 roku. Okręty miały 76 m długości, wyporność nawodną 1475 ton, oraz podwodną 1830 ton. Napęd stanowiły dwa silniki diesla o mocy 4000 KM napędzające dwa silniki elektryczne o mocy 1350 KM, zapewniające prędkość 15,2 węzła na powierzchni i 13 węzłów pod wodą, oraz zasięg 9000 mil morskich (14 485 km) przy prędkości 9 węzłów. Uzbrojenie składało się z 8 wyrzutni torped kalibru 533 mm – 6 na dziobie i 2 na rufie, z zapasem 14 torped. Załoga liczyła 54 marynarzy i oficerów.

S-49
S-49

W ZSRR zbudowano jedynie 22 z 56 zamówionych jednostek tego typu, ponieważ wraz z pojawieniem się nowych okrętów o napędzie atomowym, jednostki konwencjonalne zaczęto traktować jako przestarzałe. Produkcję kontynuowano jednak w Chinach oraz w Korei Północnej (z elementów dostarczonych z Chin), gdzie zbudowano 111 jednostek tego typu. Zarówno radzieckie jak i chińskie okręty były eksportowane do Korei Północnej, Bułgarii, Syrii, Egiptu i Bangladeszu. Obecnie w służbie pozostaje kilka jednostek tego typu w Korei Północnej oraz Egipcie.

Postępujący rozwój okrętów podwodnych i budowa coraz większych jednostek sprawiły, w 1969 roku w ZSRR rozpoczęto prace nad nowym typem uzbrojenia do zwalczania okrętów podwodnych – podwodne pociski przeciwokrętowe typu RPK-6 Wodospad oraz RPK-7 Wiatr z głowicami nuklearnymi. Według założeń, potężne pociski miały być wystrzeliwane z wyrzutni torped, a dzięki zasięgowi 50 km (chociaż w źródłach pojawiają się informacje o zasięgu 37-100 km) miały eksplodować w pobliżu wrogich okrętów podwodnych. Siła eksplozji miała być tak duża, aby nawet bez bezpośredniego trafienia zatopić wrogi okręt.

S-49
S-49

Ze względu na duże rozmiary nowych pocisków, potrzebne były nowe jednostki do przeprowadzenia prób z ich użyciem. Aby nie budować zupełnie nowego okrętu, postanowiono przebudować niepotrzebną jednostkę. Wybór padł na okręty podwodne projektu 633, które chociaż były w miarę nowe, ustępowały okrętom o napędzie atomowym i nie były już tak przydatne. Wybrano okręty S-11 i S-49.

O S-11 niewiele wiadomo (ciężko też znaleźć jego zdjęcia z czasów służby), ponieważ kariera jednostki była krótsza, a sam okręt operował często w odległych rejonach ZSRR, często zmieniając miejsce bazowania. Jego budowę rozpoczęto 25 listopada 1960 roku, wodowanie miało miejsce 15 kwietnia 1961 roku, a do służby we Flocie Północnej okręt wszedł 4 listopada 1961 roku. Nie do końca wiadomo kiedy podjęto decyzję o jego przebudowie na jednostkę eksperymentalną. Prawdopodobnie przebudowy dokonano w latach 80. ale w próbach uczestniczył w okresie od 1986 do 1990 roku. Wycofano go z eksploatacji 24 czerwca 1991 roku, a w 1992 roku okręt zezłomowano.

S-49
S-49

Znacznie więcej informacji jest o S-49. Jego budowę rozpoczęto 29 marca 1961 roku, wodowanie miało miejsce 27 lipca 1961 roku, a do służby wszedł 16 stycznia 1962 roku. Okręt włączono w skład Floty Czarnomorskiej, ale krótko później przeniesiono go do Floty Północnej, w której pozostał do 15 sierpnia 1969 roku. Decyzję o przebudowie S-49 na platformę testową podjęto we wrześniu 1970 roku. Okręt skierowano do Sewastopola, gdzie rozpoczęto trwające do 1972 roku prace, w ramach których na dziobie jednostki umieszczono specjalną nadbudówkę, w której umieszczono dwie wyrzutnie pocisków Wodospad kalibru 650 mm. W trakcie prac zmodernizowano również wyposażenie elektroniczne i hydroakustyczne okrętu. Próby jednostki rozpoczęły się 25 grudnia 1972 roku. W ciągu dwóch kolejnych lat przeprowadzono łącznie 24 udane wystrzelania nowych pocisków. W samym tylko 1975 roku wykonano jeszcze 22 próby na różnych głębokościach. Przez kolejnych 10 lat S-49 cały czas brał udział w różnego rodzaju testach uzbrojenia, które doprowadziły do znacznego zużycia jednostki.

W związku z tym w 1986 roku okręt skierowano na trwający do 1991 roku remont. Po jego zakończeniu jednostka wróciła do służby, ale już 10 lipca 1995 roku podjęto decyzję o jej wycofaniu ze służby, a 31 października okręt przeklasyfikowano i zamieniono w elektrownię. W tym stanie okręt pozostał w na Krymie aż do 1 listopada 2019 roku, kiedy to ostatecznie skreślono go z listy floty i 23 sierpnia 2021 roku przeholowano do doku w celu wyremontowania, a następnie przekształcenia w okręt-muzeum. Po zakończeniu prac, 8 listopada 2021 roku jednostkę umieszczono w podziemnym schronie dla okrętów podwodnych, który przekształcono w Wojenno-Historyczne Muzeum Fortyfikacji w Bałakławie na Krymie. Na profilu muzeum na Instagramie znaleźć można dużo zdjęć samego S-49 po umieszczeniu w suchym doku jak i podczas prac remontowych.

Źródło zdjęć: depositphotos.com

Wspieraj SmartAge.pl na Patronite
Udostępnij.