Budova Slovenského rozhlasu – niesamowita siedziba słowackiego radia

Jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w Bratysławie jest siedziba słowackiego radia – Budova Slovenského rozhlasu. Mający formę odwróconej piramidy obiekt od początku budził mieszane uczucia. Dla jednych był przykładem nowoczesnej i awangardowej architektury, dla innych był dziwacznym i niemożliwym do zbudowania szkaradztwem. Mimo tej krytyki, budynek na stałe wpisał się w krajobraz miasta.

Geneza

Historia Słowackiego Radia sięga 3 sierpnia 1926 roku, kiedy to zainaugurowano pierwszą transmisję z Bratysławy w ramach Československého rozhlasu. Początkowo działalność radia ograniczała się do nadawania przez kilka godzin dziennie, ale z czasem zaczęto nadawać przez cały dzień. W okresie międzywojennym stacja rozwijała się intensywnie, a podczas II wojny światowej przejęła rolę głównego nadawcy w Republice Słowackiej, będącej marionetkowym państwem zależnym od III Rzeszy.

Po wojnie stacja radiowa została znacjonalizowana i ponownie połączona z państwową rozgłośnią. Z czasem wyspecjalizowała się ona w audycjach związanych z Bratysławą. Szybki rozwój radia sprawił, że w latach 60. siedziba stacji, znajdująca się przy ulicy Zochovej w Bratysławie przestała odpowiadać potrzebom. W związku z tym, w 1967 roku ogłoszono konkurs architektoniczny na nową siedzibę radia w Bratysławie.

Z przedstawionych propozycji największą uwagę przykuł projekt, który stworzyli architekci Štefan Svetko, Štefan Ďurkovič i Barnabáš Kissling. Zaprezentowali oni projekt bardzo nietypowego budynku w formie odwróconej piramidy. Według założeń projektantów, miał on być odejściem od socrealistycznych i funkcjonalistycznych trendów tamtego okresu. Architekci chcieli stworzyć symbol nowoczesności i otwartości, nawiązując przy tym do brutalizmu oraz ekspresyjnych form charakterystycznych dla tzw. późnego modernizmu. Innowacyjna forma miała również uzasadnienie funkcjonalne – dzięki zawieszeniu całego budynku na centralnej, stalowej konstrukcji z betonowym rdzeniem, poszczególne piętra miały być łatwe do zaadaptowania. Również projekt rozwiązań technicznych wewnątrz budynku był bardzo nowoczesny i pod wieloma względami wyprzedzał swoje czasy. Zwłaszcza dotyczyło to systemów wentylacji oraz zabudowy pięter.

Budowa w cieniu krytyki

Po zatwierdzeniu projektu i wybraniu miejsca pod budowę nowej siedziby słowackiego radia, 16 listopada 1967 roku rozpoczęto przygotowania do budowy. Ze względu na bardzo skomplikowany projekt budynku, oraz interwencję wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w 1968 roku, prace nad budynkiem uległy spowolnieniu i były wielokrotnie przerywane. Dopiero w 1975 roku rozpoczęto więc właściwe prace konstrukcyjne, które po licznych opóźnieniach zakończono w 1983 roku. Rozgłośnia oficjalnie przeniosła się do nowej siedziby 27 marca 1985 roku.

Budova Slovenského rozhlasu miała 80 m wysokości (budynek plus antena), a jego podstawa ma wymiary 60×60 m. Cała konstrukcja wspiera się na stalowym szkielecie, w którym umieszczono windy, klatki schodowe i piony instalacyjne. Wnętrze budynku zaprojektowano z myślą o maksymalnej funkcjonalności. W podstawie budynku, pod piramidą umieszczono archiwa i zaplecze techniczne, na piętrach piramidy umieszczono pomieszczenia biurowe, a na najwyższych piętrach studia nagraniowe. Częścią budynku jest również sala koncertowa Veľké koncertné štúdio na 500 osób. Budynek wyposażono w nowoczesne jak na tamte lata i Blok Wschodni systemy klimatyzacji, izolacji akustycznej i sieci transmisyjnej.

Od samego początku budynek budził kontrowersje wśród mieszkańców Bratysławy jak i architektów z całej Czechosłowacji. Krytykowano zarówno jego formę, jako zbyt mocno odbiegającą od typowej zabudowy w Bratysławie. Aż do zakończenia budowy wątpliwości budziła również ogólnie możliwość zbudowania takiego obiektu w takiej formie. Kolejnym problemem były olbrzymie koszty budowy. W połączeniu z problemami gospodarczymi Czechosłowacji sprawiło to, że w wielu środowiskach uważano, że wydawanie pieniędzy na taki budynek jest błędem.

Dalszy los

Mimo krytyki, po oddaniu do użytku Budova Slovenského rozhlasu stała się jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w Bratysławie. W 1989 roku nadająca z niego stacja radiowa została przekształcona w Slovenský rozhlas, samodzielną stację radiową, niezależną od żadnej innej stacji. 1 stycznia 1993 roku rozgłośnia została oficjalnie główną słowacką stacją radiową.

1 stycznia 2011 roku rozgłośnia została połączona z słowacką telewizją Slovenské televízie, tworząc Rozhlas a televízia Slovenska (RTVS). Mimo to, siedziba rozgłośni pozostała w dotychczasowym budynku. Z czasem, wraz z zmieniającymi się potrzebami, część pomieszczeń w budynku udostępniono innym firmom. W części pomieszczeń utworzono galerie sztuki i sale wystawowe. Było to możliwe dzięki prostej konstrukcji pięter, która była łatwa do zaadaptowania.

Nigdy nie zrealizowano pierwotnego planu, zakładającego budowę kompleksu bardziej tradycyjnych, ale nawiązujących stylem budynków biurowych i administracyjnych w pobliżu siedziby słowackiego radia.

Mimo upływu lat, siedziba słowackiego radia cały czas budzi kontrowersje. Z drugiej strony budynek tak bardzo wpisał się miejski krajobraz Bratysławy, że nikt nie wyobraża sobie, aby został zburzony. Niestety obecnie jego stan jest daleki od ideału i widać wyraźnie, że od zbudowania nie był poddawany większym modernizacjom.

Źródło zdjęć: Depositphotos.com