24 października 1929 roku doszło do krachu na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Dzień ten nazywany czarny czwartkiem uznaje się za początek tzw. Wielkiego kryzysu, czyli jednego z największych kryzysów gospodarczych w XX wieku. Kryzys w USA przeniósł się bardzo szybko na gospodarki innych państw, zwłaszcza europejskich. Dopiero w połowie lat 30. sytuacja na świecie zaczęła wracać do normy.

Geneza

Przyczyn wybuchu Wielkiego kryzysu można szukać już w okresie I wojny światowej.Państwa biorące udział w konflikcie musiały całkowicie przekonstruować swój przemysł, dostosowując go do potrzeb wojny. Wzrost wydatków zbrojeniowych sprawił, że wiele państw zaczęło się zadłużać.

Wraz z zakończeniem wojny kraje te musiały zacząć spłacać swoje długi, równocześnie wracając do odbudowy przemysłu pokojowego. Sytuacja ta doprowadziła do wybuchu kryzysu gospodarczego na początku lat 20.. Kryzys ten uderzył głównie w mniejsze kraje, oraz państwa europejskie.

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

Równocześnie w latach 20. rozwój techniczny w zakresie produkcji przemysłowej sprawił, że gospodarki wszystkich państw odżyły. Mniejsze koszty pracy, większa automatyzacja i zapotrzebowanie na surowce sprawiły, że w połowie lat 20. na całym świecie rozpoczął się boom gospodarczy.

Rosnąca produkcja dóbr przemysłowych oraz żywności nie szła jednak za popytem, który wzrastał wolniej. W latach 1927-1928 w wielu krajach pojawiły się olbrzymie nadwyżki produkcji, które zaczęły doprowadzać do spadku cen tych produktów.

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

Spadające ceny nie zniechęcały jednak przedsiębiorców do zwiększania produkcji. Wszystko to doprowadziło do załamania się światowej gospodarki i poprzez reakcję łańcuchową, rozpoczętą w USA, kryzys rozlał się praktycznie na cały świat.

Czarny czwartek i czarny wtorek

24 października 1929 roku doszło do krachu na giełdzie w Nowym Jorku. Tego jednego dnia sprzedano aż 13 mln akcji (średnio przed kryzysem dziennie sprzedawano około 3 mln akcji). Paniczna wyprzedaż rozpoczęła reakcję łańcuchową. Mimo serii bankructw banków i dużych przedsiębiorstw, władze USA nie podjęły żadnych działań naprawczych, uznając, że sytuacja wróci do normy sama.

Niestety 29 października miał miejsce kolejny krach, znany jako czarny wtorek. Tego dnia akcjonariusze pozbyli się około 16 mln akcji. Do listopada akcjonariusze pozbyli się akcji o wartości 30 mld dolarów, przyczyniając się do olbrzymiego spadku wartości rynku.

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

Tragiczna sytuacja na giełdzie doprowadziła do bankructw banków i wielu dużych przedsiębiorstw. Załamanie się amerykańskiej gospodarki szybko odbiło się na kondycji gospodarek państw europejskich, związanych z USA handlem i zobowiązaniami kredytowymi.

Wielki kryzys

Zapoczątkowany pod koniec października kryzys rozlał się na cały świat. Jedynym wyjątkiem był Związek Radziecki, który oparł się problemom gospodarczym głównie dzięki gospodarce centralnie planowanej, odizolowaniu od reszty świata i trwającym olbrzymim inwestycjom.

Bankructwo przemysłu i rolnictwa doprowadziło do wzrostu bezrobocia. W samych Stanach Zjednoczonych liczba bezrobotnych wzrosła z 1 550 000 w 1929 roku do  10 243 000 w 1935 roku, przy czym są to dane oficjalne. Według nieoficjalnych danych liczby te mogą być znacznie większe. W Polsce w najgorszym momencie kryzysu w 1934 roku bezrobocie osiągnęło poziom 414 tysięcy.

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

Tłumy na Wall Street po upadku Giełdy 24 października 1929 roku

W 1932 roku światowa produkcja przemysłowa była o 37% gorsza niż w 1929 roku. W takich krajach jak USA, Niemcy czy też Polska produkcja przemysłowa spadła o ponad 40%. Co ciekawe jeszcze gorzej wyglądała sytuacja w rolnictwie.

O ile przemysł bronił się dzięki wzajemnym powiązaniom, grupom interesów i układom, tak rolnicy nie współpracujący ze sobą znaleźli się w tragicznej sytuacji. Olbrzymie bezrobocie doprowadziło do ubóstwa i głodu, a z drugiej strony rolnicy nie mogący sprzedać swoich produktów zaczęli niszczyć plony. Ceny produktów rolniczych już przed kryzysem były niskie, ale w jego trakcie spadły jeszcze bardziej.

Bezrobocie w USA było wyjątkowo wysokie jak na tamte czasy

Bezrobocie w USA było wyjątkowo wysokie jak na tamte czasy

Spadek produkcji przemysłowej pociągnął za sobą załamanie handlu międzynarodowego. Przeciętnie obroty państw spadły aż o 60%. Najgorzej wyglądała sytuacja w krajach uprzemysłowionych, ale również mniejsze państwa znalazły się trudnej sytuacji. W USA zyski z handlu spadły o 73%, a w Polsce o 28%.

1 2
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.