W 1859 roku w Mersey utworzono szkolę morską HMS Conway. Początkowo kadeci wykorzystywali zbudowaną w 1832 roku korwetę o takiej samej nazwie, ale w 1876 roku zaokrętowano ich na dawny okręt liniowy HMS Nile z 1839 roku. Wykorzystywano go w tej roli aż do 1953 roku, kiedy to w trakcie holowania do stoczni na remont, okręt został wyrzucony na brzeg i ostatecznie spłonął.
Geneza
Szkolenie marynarzy w XIX wieku prowadzono wieloetapowo. Oprócz rejsów na pokładach dedykowanych jednostek szkolnych, marynarze przechodzili szkolenia teoretyczne i praktyczne w specjalnych szkołach morskich. Lokalizowano je przeważnie na pokładach starych okrętów wojennych, które po wycofaniu ze służby częściowo rozbrajano i cumowano w portach. Kadeci mieszkali i uczyli się na ich pokładach, co pozwalało im przyzwyczaić się do specyfiki służby na morzu. Ze względu na duże zapotrzebowanie na marynarzy, w Royal Navy funkcjonowało wiele takich placówek, rozsianych po całych wyspach brytyjskich.
W 1859 roku dowództwo Royal Navy oraz Mercantile Marine Service Association powołało do życia kolejną szkołę morską, tym razem zlokalizowaną na rzece Mersey w okolicach Liverpoolu. Na miejsce nauki i zakwaterowania wybrano korwetę HMS Conway. Była to jednostka o długości 38 m, zbudowana w 1832 roku. Ze względu na szybki rozwój placówki, w 1861 roku okręt ten zastąpiono 52-metrową fregatą HMS Winchester, starszą, bo wybudowaną w 1822 roku, ale z racji rozmiaru dysponującą większym potencjałem. Wraz z przejęciem funkcji okrętu szkolnego jednostka ta również przejęła nazwę HMS Conway. Kariera fregaty HMS Winchester w roli okrętu szkolnego okazała się krótka.
HMS Nile
W 1876 roku, wraz z rozwojem szkoły i rosnącą liczbą kadetów, pojawiło się zapotrzebowanie na znacznie większy okręt – kadeci zostali zaokrętowani na dawny okręt liniowy II rangi, HMS Nile. Należał on do serii trzech jednostek typu Rodney, budowanych w latach 1833-1840. Stępkę pod niego położono w październiku 1827 roku, a wodowanie nastąpiło 28 czerwca 1839 roku. Jednostka mierzyła 62,6 m długości (na pokładzie działowym), posiadała wyporność 4375 ton i pierwotne uzbrojenie składające się z 92 dział. Etatowa załoga liczyła 720 marynarzy w czasie pokoju i dorastała do 820 w czasie działań wojennych.
Okręt formalnie wpisano na listę jednostek Royal Navy 30 stycznia 1854 roku, ale nie było to formalne wejście do służby. Podobnie jak wiele innych okrętów liniowych z tamtych lat, bezpośrednio po zakończeniu budowy, zamiast wejść do służby, okręt trafił do rezerwy, w której miał spędzić kilka lat. W tym czasie poddano go gruntownej modernizacji, w ramach której zamontowano silnik parowy o mocy 928 KM oraz śrubę napędową. Układ ten pozwalał na osiągnięcie prędkości maksymalnej rzędu 6,9 węzła.
Formalnie do służby HMS Nile został przywrócony w związku z wybuchem wojny krymskiej, podczas której operował na Bałtyku, uczestnicząc w blokadzie i potyczkach z flotą rosyjską. Do Wielkiej Brytanii powrócił w 1856 roku i kontynuował służbę. W 1858 roku okręt skierowano do służby na Karaibach oraz u wybrzeży Ameryki Północnej. Był jednym z okrętów, które potencjalnie miały być wykorzystane w razie włączenia się Wielkiej Brytanii do walk w trakcie Wojny Secesyjnej w USA. Nigdy do tego jednak nie doszło. Szybki postęp w budownictwie okrętowym sprawił, że w latach 60. XIX wieku jednostka stała się całkowicie przestarzała. W związku z tym, 23 kwietnia 1864 roku HMS Nile wycofano z eksploatacji, pozbawiono napędu parowego i przeniesiono z powrotem do rezerwy, chociaż szanse na przywrócenie do służby były zerowe.
Okręt szkolny
W 1876 roku marynarka wojenna przekazała wycofany okręt liniowy na potrzeby szkoleniowe, w celu wykorzystania jako główny element szkoły morskiej HMS Conway. Jednostka otrzymała tradycyjną nazwę HMS Conway i została odpowiednio przystosowana do nowej roli w Mersey. Dalsza kariera okrętu nie należała do zbyt ciekawych i przebiegała rutynowo. Do połowy lat 30. XX wieku roku nie poddawano go żadnym większym naprawom, przez co stan okrętu uległ znacznemu pogorszeniu. Dopiero w 1936 i 1938 roku poddano go pracom remontowym i modernizacji w suchym doku.
Podczas II wojny światowej, z powodu wysokiego ryzyka zniszczenia przez niemieckie bombowce, przeholowano go do Cieśniny Menai w pobliżu Anglesey. 13 kwietnia 1949 roku jednostkę przesunięto na nowe miejsce kotwiczenia. Manewr ten poprzedzono szczegółowymi analizami technicznymi, ponieważ wyeksploatowany kadłub był w bardzo złym stanie i wymagał pilnego remontu stoczniowego. Okręt był wykorzystywany jako jednostka szkolna aż do 1953 roku. Wówczas podjęto decyzję o przeprowadzeniu kolejnego dużego remontu w suchym doku w Birkenhead. Operacja holowania była bardzo ryzykowna, ponieważ trasa wiodła przez płytką drogę wodną charakteryzującą się silnymi prądami pływowymi, a sam okręt był w bardzo złym stanie technicznym.
14 kwietnia 1953 roku HMS Conway wyruszył w niebezpieczny rejs do stoczni w asyście dwóch holowników: Dongarth i Minegarth. Wskutek opóźnienia całej operacji, silnego wiatru oraz uderzenia niespodziewanie silnych prądów pływowych okręt został zepchnięty na brzeg. W trakcie tego incydentu w rejonie mostu wiszącego Menai, wezwano na pomoc trzeci holownik – Grassgarth, jednak z powodu złej pogody musiał on zawrócić do portu, a dwa pozostałe holowniki nie zdołały ściągnąć okrętu ze skał. Po południu, wraz z nadejściem odpływu, oparty o dno kadłub zaczął się wyginać i pękać.
Oględziny przeprowadzone 16 kwietnia 1953 roku potwierdziły, że dawnego okrętu liniowego nie da się już uratować. Został on ostatecznie wyrzucony na brzeg. Resztki uszkodzonego kadłuba w późniejszym czasie częściowo rozebrano, a na końcu spalono. Kadeci szkoły morskiej kontynuowali naukę na lądzie, a sama placówka HMS Conway funkcjonowała do 1974 roku.
Podsumowanie
Dawny HMS Nile zapisał się w historii marynistyki jako jeden z najdłużej istniejących okrętów wojennych zaprojektowanych na początku XIX wieku (starsze od niego pozostawały jedynie HMS Victory z XVIII wieku, HMS Trincomalee z 1817 roku oraz HMS Unicorn z 1824 roku). Jego stuletnia eksploatacja była możliwa dzięki wyjątkowo solidnej konstrukcji – w tym innowacjom wprowadzonym przez Roberta Seppingsa – zastosowaniu drewna odpowiedniej jakości oraz żelaznym wzmocnieniom, które przez dekady gwarantowały odpowiednią sztywność potężnego kadłuba.
Ciężko powiedzieć, czy gdyby nie doszło do wypadku, HMS Nile po remoncie wróciłby do służby jako jednostka szkolna. Jeśli tak, to prawdopodobnie przetrwałby jeszcze wiele lat i może zostałby zachowany (chociaż na tym etapie nie było w nim już zbyt wiele oryginalnego wyposażenia). Możliwe również, że zakończyłby karierę podobnie jak inny weteran – HMS Implacable, zatopiony z honorami w 1949 roku.
