Każdy kraj ma swoją flagę, która jest jednym z najważniejszych symboli narodowych. Polska flaga w znanej nam obecnie formie została przyjęta jako symbol narodowy w 1919 roku, chociaż same barwy w niej zastosowane zyskały szczególne znaczenie już u schyłku XVIII wieku.
Historia polskiej flagi
Od początków istnienia Państwa Polskiego wykorzystywano różne flagi, których barwy zawierały biel i najczęściej karmazyn. Koszty barwników sprawiły jednak, że w praktyce zastępowano ten kolor różnymi odcieniami czerwieni. Początkowo przedstawiały one wizerunek orła na czerwonym tle, później pojawiła się flaga składająca się z pasów czerwono-biało-czerwonych z godłem. W barwach narodowych dominowały kolory: biały, różne odcienie karmazynu i czerwonego oraz granat.
Wczesna historia współcześnie znanego nam wizerunku polskiej flagi sięga 3 maja 1792 roku. Tego dnia, podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja, zrodził się nieoficjalny zwyczaj noszenia przez obywateli biało-czerwonych szarf i wstęg. Oficjalnie jednak biel i czerwień uznano za barwy państwowe dopiero 7 lutego 1831 roku, gdy uregulowano tę kwestię uchwałą Sejmu Królestwa Polskiego. Zastosowana kolorystyka wynikała bezpośrednio z barw herbów Królestwa Polskiego (biały orzeł) oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego (biała Pogoń), które od wieków umieszczano na czerwonych tarczach heraldycznych.
Oficjalnie wizerunek polskich barw narodowych oraz wygląd flagi państwowej ustalono ustawą z dnia 1 sierpnia 1919 roku. Dokument ten zawierał opis polskiej flagi jako składającej się z dwóch prostokątów w kolorze białym i czerwonym. Dwa lata później sprecyzowano kolor czerwieni jako karmazynowy, a w rozporządzeniu z 13 grudnia 1927 roku zmieniono go na cynober. Ze względów praktycznych, w rozporządzeniu z 28 marca 1928 roku zezwolono na wykorzystywanie obu kolorów do 28 marca 1930 roku, po czym czas ten przedłużono do 31 grudnia 1936 roku. W tym okresie kolory flagi nie były sprecyzowane na podstawie ścisłych parametrów, a jedynie słownego opisu.
Wygląd polskiej flagi nie uległ zmianie aż do wejścia w życie ustawy z 7 grudnia 1955 roku, która ponownie odcień czerwony określiła jako cynober. Dodatkowo wprowadzono wówczas drugi wzór flagi państwowej, zawierający godło, którego historia sięgała również dokumentów z 1 sierpnia 1919 roku. W przeszłości wykorzystywały ją placówki dyplomatyczne oraz statki handlowe. W przypadku placówek dyplomatycznych chodziło o wyraziste wyróżnienie polskiej flagi na tle innych państw, natomiast w przypadku statków było to spowodowane obecnością biało-czerwonej flagi w Międzynarodowym Kodzie Sygnałowym używanym do sygnalizacji na morzu. Flaga kodowa w tym układzie oznacza obecność pilota na statku. Dodanie godła pozwoliło na bezbłędne rozróżnienie obu tych flag.
Pewną modyfikacją polskiej flagi jest bandera okrętów wojennych. Wygląda ona prawie tak samo jak flaga z godłem, z tą różnicą, że posiada trójkątne wycięcie po prawej stronie. Jej aktualny wzór został ustanowiony w ustawie z dnia 19 lutego 1993 roku.
Symbolika barw
W polskiej heraldyce kolory niosą ze sobą ściśle określone znaczenie. Górny, biały pas flagi wywodzi się od srebra, które symbolizuje czystość, lojalność, pokorę oraz szlachetność narodu. Dolny, czerwony pas nawiązuje do ognia i krwi, uosabiając odwagę, waleczność, a także gotowość do najwyższego poświęcenia w obronie ojczyzny.
Kwestie sporne i standaryzacja
W ustawie z 31 stycznia 1980 roku dokładniej sprecyzowano kolory polskiej flagi, wprowadzając konkretne parametry w przestrzeni CIELUV oraz ustalono proporcje flagi jako 5:8. Rozwiązanie to od początku miało wadę, ponieważ określało kolor na podstawie materiału, na jaki go nanoszono. Przez to, wraz z upowszechnieniem ekranów komputerowych, pojawił się problem z prawidłowym określeniem koloru białego i czerwonego wyświetlanego na monitorach. W dzisiejszej praktyce cyfrowej przestarzałe parametry bywają tłumaczone najczęściej na kod hex #D4213D dla czerwieni oraz #E9E8E7 dla odcienia bieli, co jednak nie eliminuje problemu systemowych różnic w wyświetlaniu obrazu.
Od wielu lat trwają dyskusje heraldyków na temat ostatecznego ujednolicenia barw narodowych, godła oraz wyglądu flagi. Duży wpływ na te debaty miały kontrole Najwyższej Izby Kontroli (NIK), które wykazały, że różne instytucje państwowe stosują rozbieżne odcienie. Spowodowane to jest archaicznym sposobem opisu barw, który po przekonwertowaniu na paletę RGB lub sRGB stosowaną w większości nowoczesnych wyświetlaczy, odbiega od wzorców opisanych w ustawach.
Prowadzone dyskusje doprowadziły do powstania kilku projektów doprecyzowania barw narodowych, a nawet godła. Z ramienia organów państwowych zagadnieniem tym zajmowała się m.in. Komisja Heraldyczna przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA). Niestety, ze względu na złożoność tego procesu oraz potrzebę ścisłego odwołania się do historii i rygorystycznych zasad heraldyki, dalsze prace szły powoli, a w ostatnich latach uległy praktycznie wstrzymaniu. Duży wpływ na to ma brak pola do konsensu politycznego między różnymi partiami, które próbują przejąć pełną kontrolę nad całym procesem – niezależnie od efektów.
Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 20 lutego 2004 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił nowe święto państwowe – Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej. Jest ono obchodzone co roku 2 maja, czyli równolegle z Dniem Polonii i Polaków za Granicą, świętowanym od 2002 roku. Wybór tej daty podyktowany był chęcią powiązania obchodów bezpośrednio ze Świętem Konstytucji 3 Maja. Z dniem tym łączy się również tradycja noszenia kokardy narodowej, nierzadko potocznie nazywanej kotylionem, która z punktu widzenia historii jest symbolem znacznie starszym niż sama flaga o układzie pasowym.
Dodatkowo termin ten przypada w rocznicę zawieszenia polskiej flagi na Kolumnie Zwycięstwa w Berlinie 2 maja 1945 roku w trakcie zaciętych walk o miasto. Dokonali tego wówczas żołnierze polscy z 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Warto dodać, że w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) władze nakazywały masowe zdejmowanie flag państwowych 2 maja tuż po Święcie Pracy, aby nie powiewały one w trakcie Święta Konstytucji 3 Maja, którego reżim komunistyczny nie uznawał i nie obchodził.
Zasady protokołu flagowego
Eksponowanie flagi narodowej podlega surowym zasadom oficjalnego protokołu państwowego. Flaga wywieszana publicznie musi być czysta, wyprasowana i w odpowiednim stanie technicznym – nie może być postrzępiona ani wyblakła. Najważniejszą zasadą szacunku jest zakaz opuszczania jej w sposób pozwalający na dotknięcie podłoża, podłogi ani tafli wody. W przypadku oficjalnych wizyt międzynarodowych i umieszczania wielu flag państwowych na masztach, flaga gospodarza (polska) zawsze zajmuje miejsce honorowe – pozycję skrajnie lewą dla patrzącego (czyli prawą od strony budynku) lub miejsce centralne.
Poważnym i powszechnym błędem popełnianym przez obywateli jest ingerencja w wygląd symbolu narodowego poprzez umieszczanie na nim dodatkowych elementów. W trakcie świąt narodowych, imprez sportowych czy demonstracji często można spotkać materiały przypominające flagę, na których nadrukowano nazwy miejscowości, znaki graficzne, logotypy, symbole religijne i historyczne (np. Znak Polski Walczącej) lub inne nieoficjalne dodatki. Zgodnie z zasadami weksylologii oraz polskim prawem, flaga Rzeczypospolitej Polskiej składa się wyłącznie z dwóch czystych pasów: białego i czerwonego. Umieszczanie na niej jakichkolwiek napisów, rysunków czy znaków jest rażącym naruszeniem protokołu i traktowane jest jako profanacja (z formalnego punktu widzenia taki obiekt przestaje być flagą państwową, a staje się jedynie „materiałem w barwach narodowych”).
Kolejnym częstym uchybieniem jest wywieszanie przez osoby prywatne przed swoimi domami flagi z godłem. Wariant ten wprowadzono z myślą o konkretnych podmiotach i zgodnie z prawem jest on zarezerwowany wyłącznie dla polskich placówek dyplomatycznych, lotnisk cywilnych, kapitanatów portów oraz statków morskich. Powszechne używanie flagi z godłem na prywatnych posesjach jest zatem nadużyciem i naruszeniem przepisów, które rezerwują ten wzór dla ściśle określonych przez państwo instytucji. Oczywiście nie oznacza to, że przy okazji świat narodowych albo imprez, policja albo inne służby ścigają ludzi za źle wywieszoną flagę.
