Obok typowo bojowych pojazdów opancerzonych bardzo ważnym elementem uzbrojenia są pojazdy inżynieryjne. Istnieje wiele typów tego typu pojazdów, przystosowanych do różnych zadań. Jednym z ciekawszych są tzw. pojazdy torujące, przystosowane do pokonywania pól minowych i usuwania min. Jedną z współczesnych konstrukcji tego typu są amerykańskie pojazdy M1150 Assault Breacher Vehicle (ABV), budowane na podwoziu czołgów M1A1 Abrams.
Geneza
Idea pojazdów torujących sięga II wojny światowej. Wraz z rozpowszechnieniem się broni pancernej i równocześnie min przeciwpancernych, wzrosło zapotrzebowanie na specjalne pojazdy opancerzone przystosowane do usuwania pól minowych. Początkowo były to albo czołgi wyposażone w trały przeciwminowe, albo specjalnie zmodyfikowane, pozbawione uzbrojenia czołgi, które wyposażano w dodatkowy osprzęt przydatny dla oddziałów saperskich.
Z czasem, wraz z rozwojem technologii do pojazdów wyposażonych w trały przeciwminowe dołączyły tzw. pojazdy torujące, które w praktyce pełniły takie same role jak ich poprzednicy, ale różniły się dodatkowym wyposażeniem, często w postaci ładunków wydłużonych, albo uzbrojone w krótkolufowe działa dużego kalibru, przystosowane do niszczenia umocnień. W latach 60. w USA opracowano pojazd M728 Combat Engineer Vehicle (CEV), który cały czas pozostaje w ograniczonej eksploatacji w amerykańskiej Gwardii Narodowej.
W latach 90. było jednak jasne, że pojazdy te są przestarzałe i powinny być zastąpione zdecydowanie nowocześniejszą jednostką, najlepiej na podwoziu czołgu M1 Abrams. W związku z tym w US Army rozpoczęto kilka programów budowy następców M728 (CEV). Jednym z nich był bezzałogowy, zdalnie sterowany M60 Panther MDCV (Mine Detection and Clearing Vehicle), który jednak nie przyjął się na szerszą skalę z powodu bazy jaką było podwozie czołgu podstawowego M60.
Kolejnym podejściem był M1 Panther II Robotic Countermine Vehicle (ROCV), czyli podobny pojazd do wcześniejszej konstrukcji na bazie M60, ale tym razem na podwoziu Abramsa. Również i ten pojazd nie zyskał popularności. Powstał jeszcze jeden projekt – M1 Grizzly CMV (Combat Mobility Vehicle). Ten pojazd był już konstrukcją załogową, ale równocześnie był pojazdem inżynieryjnym i torującym, w zależności od przyjętej konfiguracji.
Po kilku latach testów, z powodu kosztów program zamknięto. Na początku lat 2000. zamkniętym programem Grizzly ponownie zainteresowało się US Marine Corps, które chciało zastąpić starsze pojazdy nową konstrukcją. Aby przyśpieszyć prace, General Dynamics Land Systems postanowiło wykorzystać doświadczenie z programu Grizzly i jedynie dostosować pojazd do nowych wytycznych USMC i US Army.
M1150 Assault Breacher Vehicle (ABV)
W 2002 roku rozpoczęto budowę pierwszych prototypów. Łącznie do 2006 roku powstało 6 pojazdów na podwoziu M1A1 Abrams, które poddano intensywnym próbom zarówno w jednostkach piechoty morskiej jak i wojsk lądowych. Zanim ukończono testy (w 2008 roku), już w 2007 roku US Marine Corps zamówiło 55 egzemplarzy nowego pojazdu inżynieryjnego, oznaczonego jako M1150 Assault Breacher Vehicle (ABV). Po zakończeniu testów, do projektu oficjalnie przystąpiła US Army, która zamówiła 187 pojazdów.
M1150 Assault Breacher Vehicle (ABV) bazował na podwoziu czołgu M1A1 (do ich budowy wykorzystano zmagazynowane kadłuby, a nie nowe), który zachował napęd w postaci silnika turbowałowego Honeywell AGT1500 o mocy 1500 KM. Usunięto jednak wieżę, zamiast której zainstalowano całkowicie nową wieżę pozbawioną uzbrojenia (za wyjątkiem karabinu maszynowego M2HB kalibru 12,7 mm. Wieża może obracać się w zakresie 180°, a na jej dachu umieszczone są kasety z ładunkami wydłużonymi. W celu zwiększenia ochrony, wieżę dodatkowo obłożono kostkami pancerza reaktywnego. Z przodu kadłuba umieszczono natomiast zaczepy do instalacji trałów przeciwminowych lub lemieszy. Załogę pojazdu stanowię dwie osoby – kierowca i dowódca.
Na dachu wieży zamontowane są dwie wyrzutnie ładunków wydłużonych M58 MICLIC (Mine Clearing Line Charge). Wyrzutnie te, opracowane przez koncern General Dynamics, zawierają ładunek wybuchowy o długości 107 m. Po wystrzeleniu ładunek opada na ziemię i jest detonowany, tworząc pas wolny od min o szerokości 8 m i długości około 100 m. System ten jest niezwykle skuteczny w szybkim torowaniu drogi przez pola minowe, szczególnie w warunkach bojowych.
Dane taktyczno-techniczne
| Masa całkowita | około 58 ton |
| Długość | 7,9 m (kadłuba) i około 12 m (z lemieszem/trałem) |
| Szerokość | 3,6 m |
| Wysokość | 2,4 m |
| Silnik | Silnik turbinowy Honeywell AGT1500C o mocy 1500 KM |
| Prędkość maksymalna | 70 km/h |
| Zasięg operacyjny | 500 km |
| Uzbrojenie | 1x karabin maszynowy Browning M2HB kalibru 12,7 mm, wyrzutnia granatów dymnych, |
| Wyposażenie saperskie | Dwie wyrzutnie M58 MICLIC, trał przeciwminowy lub lemiesz |
| Załoga | 2 osoby |
Użytkownicy i eksploatacja
Głównym producentem pojazdów M1150 ABV jest General Dynamics Land Systems, który jest również odpowiedzialny za produkcję czołgów M1 Abrams. Firma Pearson Engineering dostarcza specjalistyczne wyposażenie saperskie. Program produkcyjny był realizowany na potrzeby US Marine Corps oraz US Army. Łącznie, US Marine Corps planowało zakup 55 pojazdów, ale ostatecznie dostarczono 52 pojazdy. W przypadku US Army, plany zakładały wyprodukowanie 187 pojazdów.
Swój debiut na froncie M1150 ABV miały 3 grudnia 2009 roku w Afganistanie, gdzie wykorzystano je podczas Operacji Cobra’s Anger. 11 lutego 2010 roku wykorzystano je do ataku na pozycje Talibów przy użyciu ładunków wydłużonych. W kolejnych miesiącach wykorzystywano je przy okazji różnych operacji zwalczania punktów oporu Talibów. Wraz z wycofaniem czołgów M1 Abrams z oddziałów US Marine Corps, w 2023 roku amerykańska piechota morska wycofała również swoje M1150 ABV.
W 2022 roku nieznana liczna M1150 ABV trafiła na Ukrainę (zapewne są to pojazdy należące wcześniej do US Marine Corps), gdzie wykorzystano je w działaniach ofensywnych ukraińskiej armii. Do 2025 roku wojska ukraińskie utraciły na pewno 2 pojazdy tego typu, z czego jeden został zdobyty przez wojska rosyjskie.
W międzyczasie zamówienia na kolejne egzemplarze M1150 ABV złożyły Australia – 29 pojazdów, Rumunia – 4 pojazdy, Bahrajn – 8 pojazdów oraz Polska. Wojsko Polskie zamówiło 31 lipca 2025 roku 25 pojazdów M1150 ABV wraz z pakietem logistycznym i szkoleniowym oraz zapasem części zamiennych. Koszt kontraktu to 115 mln dolarów (około 430 mln zł). Dostawy mają być zrealizowane do 2029 roku.
Podsumowanie
M1150 Assault Breacher Vehicle to bardzo ciekawy pojazd inżynieryjny, jakiego amerykańska armia wcześniej nie miała. Podobne konstrukcje powstawały wcześniej w innych krajach – np. w Polsce w latach 90. opracowano czołg saperski T-55AMS Merida, wyposażony w trał przeciwminowy oraz dwie wyrzutnie ładunków wydłużonych, przy czym zachowano główne uzbrojenie w postaci armaty kalibru 100 mm. Po wycofaniu tych pojazdów, w Wojsku Polskim nie było żadnych specjalistycznych pojazdów torujących, w związku z czy, M1150 ABV wypełnią tę lukę.
O tym jak ważne są tego typu pojazdy świetnie świadczą walki na Ukrainie, gdzie stosowane na dużą skalę pola minowe oraz liczne przeszkody terenowe znacznie utrudniają wykorzystanie czołgów bez wsparcia albo pojazdów torujących, albo chociaż pojazdów z trałami przeciwminowymi. Równocześnie pojazdy te są jednymi z priorytetowych celów, o czym przekonują się zarówno Ukraińcy jak i Rosjanie. W związku z tym można przyjąć, że wraz z analizą walk na Ukrainie mogą pojawić się kolejne zamówienia na tego typu pojazdy.
