Yavuz Sultan Selim

Po przejęciu przez Turcję ex-niemieckie krążowniki znalazły się w specyficznej sytuacji. Formalnie należał do neutralnej Turcji, ale dowodzony był przez Niemców, którzy zachowali pełną swobodę działania. W związku z tym w październiku 1914 roku okręty zostały wysłane na Morze Czarne, gdzie podjęły działania przeciwko Rosjanom. W trakcie pierwszej akcji Yavuz Sultan Selim ostrzelał Sewastopol i nawiązał walkę z rosyjskim pancernikiem Gieorgij Pobiedonosiec i kilkoma mniejszymi jednostkami.

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim

Operacja nie przyniosła większych strat, ale doprowadziła do wypowiedzenia wojny Turcji przez Rosję 2 listopada, a trzy dni później również przez Wielką Brytanię i Francję. W związku z tym sytuacja uległa całkowitej zmianie i Yavuz Sultan Selim mógł zacząć działać oficjalnie przeciwko Rosjanom. Warto dodać, że stan ówczesnej rosyjskiej eskadry czarnomorskiej był nie najlepszy, przez co turecki krążownik miał znaczącą przewagę pod względem prędkości i wyszkolenia załogi.

W ciągu kolejnych miesięcy okręt wielokrotnie podejmował akcje przeciwko rosyjskiej flocie na Morzu Czarnym i brał udział w kilku potyczkach artyleryjskich odnosząc niewielkie uszkodzenia. Największe uszkodzenia jednostka odniosła 26 grudnia, kiedy weszła na dwie rosyjskie miny. Naprawa uszkodzeń była trudna, ponieważ Turcja nie posiadała odpowiedniego doku. W związku z tym ograniczono się jedynie do zainstalowania cementowego kołnierza.

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim

Ostatnią dużą operację była bitwa pod Bosforem w dniach 1-2 maja 1915 roku. Yavuz Sultan Selim nawiązał wówczas walkę z rosyjskimi predreadnoughtami, nie wyrządzając im szkód, a samemu otrzymując trzy trafienia. Następnie, do końca roku krążownik pozostawał w porcie, głównie z powodu braku paliwa.

8 stycznia 1916 roku okręt wziął udział w kolejnej operacji, w trakcie której nawiązał walkę z nowym rosyjskim pancernikiem Impieratrica Jekatierina Wielikaja. Rosyjski okręt dysponował większą siłą ognia, ale był wolniejszy od tureckiego krążownika, któremu udało się uciec. Kolejne miesiące upłynęły na remontach i naprawach uszkodzeń odniesionych przez w dotychczasowych potyczkach.

Impieratrica Jekatierina Wielikaja

Impieratrica Jekatierina Wielikaja

Wraz z wycofaniem się Rosji z wojny pod koniec 1917 roku, Yavuz Sultan Selim mógł wrócić na Morze Śródziemne i podjąć działania przeciwko brytyjskiej i francuskiej flocie w rejonie Palestyny. W styczniu 1918 roku krążownik wraz z lekkim krążownikiem Midilli wziął udział w bitwie koło Imroz, w trakcie której zatopiono dwa brytyjskie monitory, w tym HMS Raglan.

Brytyjczycy skierowali przeciwko tureckim okrętom znaczne siły, co zmusiło je do ucieczki. W trakcie rejsu krążownik Midilli wszedł na miny i zatonął. Yavuz Sultan Selim również wszedł na miny i odniósł poważne uszkodzenia. Aby uratować okręt kapitan podjął decyzję o osadzeniu go na mieliźnie. Po prowizorycznej naprawie 6 dni trwały próby uwolnienia jednostki. Mimo brytyjskich ataków, okręt nie został bardziej uszkodzony. Do Konstantynopola krążownik wrócił na holu pancernika Turgut Reis.

HMS Raglan

HMS Raglan

Dalsze losy

Stan krążownika był kiepski, a przeprowadzone naprawy były prowizoryczne. Mimo to w maju 1918 roku skierowano go do zajętego przez Niemców Sewastopola, gdzie przeprowadzono bardziej skuteczne naprawy. 28 czerwca krążownik wypłynął do Noworosyjska, gdzie miał pomóc w przejęciu przez Niemców rosyjskich okrętów. Operacja nie powiodła się, ponieważ Rosjanie zatopili swoje okręty.

14 lipca 1918 roku Yavuz Sultan Selim został wycofany ze służby i skierowany do portu Istinye. Powodem wycofania był dalej zły stan okrętu oraz stopniowe wycofywanie się Turcji z działań wojennych. 2 listopada 1918 roku niemiecka załoga oddała okręt Turkom na mocy porozumienia między Imperium Osmańskim a państwami sprzymierzonymi, podpisanego w trakcie negocjacji pokojowych. Po wojnie Brytyjczycy chcieli przejąć jednostkę w ramach reparacji, ale po utworzeniu Republiki Tureckiej zrezygnowali z tego.

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim trafił do portu w Izmicie, gdzie przez wiele lat obsadzony był szkieletową załogą i powoli niszczał. Turcja kupiła w latach 20. niemiecki dok pływający, który miał pomóc w remontach okrętu. Ten przeprowadzono jednak dopiero w latach 1927-1930, a w jego trakcie usunięto uszkodzenia z czasów wojny, oraz przywrócono pełną sprawność jednostki. W trakcie prac przeprowadzono również modernizację, w ramach której przystosowano kotły do paliwa płynnego oraz zainstalowano nowy system kierowania ogniem. W wyniku prac krążownik po powrocie do służby był w stanie osiągać prędkość 27,1 węzła.

W 1930 roku zmieniono jego nazwę na Yavuz Selim a w 1936 roku na Yavuz. Dalsza kariera okrętu była już spokojna. Turcja nie włączyła się do II wojny światowej, w związku z tym krążownik spędził większość czasu w porcie. W 1941 roku poddano go kolejnemu remontowi i modernizacji, w trakcie którego zainstalowano 4 działa przeciwlotnicze kalibru 88 mm, 10 działek kalibru 40 mm i cztery kalibru 20 mm. Usunięto również rufowy maszt, aby zwiększyć sektor ostrzału artylerii przeciwlotniczej. Kolejny podobny remont przeprowadzono w 1950 roku.

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim

20 grudnia 1950 roku stary krążownik liniowy został przesunięty do rezerwy, a 14 listopada 1954 roku wycofano go z czynnej służby i przekształcono w bazę i jednostkę reprezentacyjną. Na przełomie lat 60. i 70. Turcja proponowała RFN przejęcie okrętu w celu przekształcenia go w okręt-muzeum, ale ostatecznie nie udało się dojść do porozumienia. W związku z tym 7 czerwca 1973 roku na krążowniku opuszczono banderę i następnie rozpoczęto złomowanie okrętu.

Podsumowanie

Krążownik Yavuz (ex-Yavuz Sultan Selim, ex-SMS Goeben) był ostatnim krążownikiem liniowym pozostającym w czynnej służbie oraz jednym z ostatnich najstarszych okrętów liniowych pozostających w eksploatacji.

Yavuz

Yavuz

Podczas I wojny światowej miał znaczący wpływ na działania tureckiej floty na Morzu Czarnym i Śródziemnym. Dodatkowo jego obecność sprawiała, że Brytyjczycy i Francuzi utrzymywali w tym rejonie okręty oddelegowane tylko do ewentualnego polowania na turecki krążownik.

Dalsza kariera okrętu nie była już jednak aż tak ciekawa. Stary okręt nie był specjalnie przydatny w okresie po I wojnie światowej. Dodatkowo nie było możliwości jego większej modernizacji. Mimo to pozostawiono go w służbie, ponieważ był to jeden z największych okrętów liniowych w rejonie Morza Czarnego (radziecka flota liniowa w tym okresie praktycznie nie istniała).

Yavuz

Yavuz

Gdyby po II wojnie światowej udało się zachować okręt w roli muzeum, byłby to jeden z najciekawszych tego typu okrętów na świecie i jedyny zachowany niemiecki okręt liniowy. Niestety w latach 60. i 70. nie było klimatu do podejmowania takich decyzji, a utrzymywanie starego okrętu było dla Turków nieekonomiczne.

1 2
Podziel się.

O autorze

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.