W XIX wieku, wraz z rozwojem przemysłu, bardzo szybko zaczęły rozwijać się miasta w całej Europie. W Warszawie w latach 70. XIX wieku, rozwiązania sanitarne i wodno-kanalizacyjne, nieprzystosowane do rosnącej liczby mieszkańców, wymagały pilnej wymiany. W 1876 roku ówczesny prezydent Warszawy – generał Sokrates Starynkiewicz – zlecił budowę nowych filtrów i wodociągów, które miały poprawić sytuację mieszkańców. Jednym z najbardziej znanych obiektów, zbudowanych w ramach Zakładu Wodociągu Centralnego, są tak zwane Filtry Lindleya, funkcjonujące do dnia dzisiejszego.

Pomysł budowy nowych filtrów oczyszczalni pojawił się w 1876 roku, ale dopiero w 1881 roku rozpoczęto właściwe prace budowlane. Głównym projektantem nowych filtrów wodnych i wodociągów był brytyjski inżynier, William Lindley.

Filtry Lindleya - hala filtrów powolnych - w 1928 roku (fot. fotopolska.eu)

Filtry Lindleya – hala filtrów powolnych – w 1928 roku (fot. fotopolska.eu)

Zanim przystąpiono do prac, Lindley bardzo skrupulatnie przeanalizował cały układ miejski miasta i wykonał stosowne pomiary, aby wybrać jak najlepsze miejsce na budowę nowych filtrów wodnych. Wybór padł na teren w dzielnicy Ochota, położony blisko centrum miasta. Działka znajdująca się obecnie między ulicami Koszykową i Krzywickiego była na tyle duża, aby zapewnić możliwości dalszej rozbudowy obiektu. Pracami budowlanymi kierował syn Lindleya – William Heerlein Lindley.

Budowa hali filtrów powolnych (fot. Konrad Brandl/fotopolska.eu)

Budowa hali filtrów powolnych (fot. Konrad Brandl/fotopolska.eu)

Mimo początkowej niechęci polskich inżynierów, prace nad filtrami rozpoczęto w 1881 roku. Pierwszy etap budowy zakończył się w 1886 roku. W tym właśnie roku, 3 lipca, oficjalnie uruchomiono obiekt i czysta woda popłynęła do mieszkańców.

Warszawskie Filtry Lindleya z lotu ptaka (fot. maszwolne.pl)

Warszawskie Filtry Lindleya z lotu ptaka (fot. maszwolne.pl)

Lindley zaprojektował kompleks składający się z Stacji Pomp Rzecznych na lewym brzegu Wisły oraz Stacji Filtrów z urządzeniami uzdatniającymi wodę. Tak zwane filtry powolne zbudowano pod ziemią ze specjalnie przygotowanych materiałów – odpornych na wilgoć cegieł licówek i cegieł glazurowanych białą polewą. Wykorzystywano również bloki granitowe i z piaskowca. Łącznie zbudowano 6 grup filtrów po 6 komór. Proces oczyszczania wody trwa w nich około dobę.

Budowa hali filtrów powolnych (fot. Konrad Brandl/fotopolska.eu)

Budowa hali filtrów powolnych (fot. Konrad Brandl/fotopolska.eu)

Aż do wybuchu I wojny światowej kontynuowano prace nad rozbudową obiektu według planów stworzonych przez Lindleya. Stale rosnąca liczba mieszkańców Warszawy sprawiła, że w latach 20. XX wieku przeprowadzono kolejną rozbudowę filtrów i obiektów pomocniczych, tym razem na podstawie planów stworzonych przez polskich inżynierów. Na początku lat 30. podjęto decyzję o budowie Zakładu Filtrów Pospiesznych, dzięki którym tylko zwiększono efektywność kompleksu. Prace ukończono w 1933 roku.

Budowa nowych wodociągów w Warszawie w latach 80-tych XIX wieku (fot. Konrad Brandl/fotopolska.eu)

Budowa nowych wodociągów w Warszawie w latach 80-tych XIX wieku (fot. Konrad Brandl/fotopolska.eu)

Podczas II wojny światowej obiekt został uszkodzony na tyle, że musiał przerwać pracę. Po wojnie wyremontowano go, a w latach 50. nieznacznie ulepszono.

W 1972 roku Zakład Wodociągu Centralnego został rozbudowany o kolejny tak zwany ciąg technologiczny, pełniący tę samą rolę co pierwszy, zaprojektowany przez Lindleya. Mimo że nowe obiekty powstały z uwzględnieniem ówczesnych możliwości technologicznych, Filtry Lindleya wykorzystuje się do dzisiaj.

Obecnie cały kompleks dalej pozostaje w eksploatacji. W 1973 roku znaczną część obiektów wchodzących w skład Filtrów Lindleya wpisano do rejestru zabytków. 2 lutego 2012 roku cały kompleks Stacji Filtrów uznano za Pomnik Historii. Współcześnie co jakiś czas organizowane są wycieczki po podziemnych zabudowaniach, a na powierzchni zorganizowano wystawę zabytkowej armatury wodociągowej i kanalizacyjnej.

Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.