Na początku XIX wieku młoda amerykańska flota zainicjowała program budowy dużych, trzypokładowych okrętów liniowych uzbrojonych w 74 działa. Jednostki te miały wzmocnić flotę i dorównywać podobnym jednostkom europejskich flot. Jednym z okrętów, które wówczas powstały był USS Alabama. Nigdy jednak nie wprowadzono go jednak do służby liniowej, zmieniając jego nazwę na USS New Hampshire i wykorzystując przez wiele lat jako okręt szkoleniowy, magazynowy oraz zbrojownię. Jego kariera dobiegła końca w 1922 roku.
Geneza
Wojna brytyjsko-amerykańska (1812–1815) uświadomiła amerykańskie władze, że US Navy musi posiadać flotę zdolną do przełamywania blokad morskich i operowania na otwartych wodach oceanicznych. Zadanie to mogły wykonywać tylko duże, najczęściej trzypokładowe okręty liniowe. W tym czasie najpotężniejszymi okrętami liniowymi były jednostki 120 i 100-działowe, jednak to tzw. 74-działowce były uznawane za najbardziej optymalne pod względem kosztów budowy, eksploatacji oraz siły ognia. Okręty tej klasy były znacznie silniejsze od typowych amerykańskich fregat (które i tak pod wieloma względami przewyższały inne fregaty).
29 kwietnia 1816 roku Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił ustawę Act for the Gradual Increase of the Navy of the United States, która autoryzowała budowę dziewięciu okrętów liniowych, każdy uzbrojony w co najmniej 74 działa. Ich budowę zlecono różnym stoczniom, a za projekt odpowiadał główny konstruktor marynarki, William Doughty. Według założeń, okręty te nie miały wchodzić do służby natychmiast po ukończeniu budowy. Traktowano je bardziej jako rezerwę strategiczną na wypadek wojny. Zakładano, że po doprowadzeniu ich do stanu pozwalającego na wodowanie, pozostaną na pochylnie, zabezpieczone przed działaniem warunków atmosferycznych i wody.
W razie potrzeby, okręty miały zostać szybko zwodowane i wyposażone. Rozwiązanie to było bardziej ekonomiczne niż eksploatowanie potężnych jednostek, wymagających olbrzymich załóg. Dodatkowo, będące na pochylni okręty nie wymagały większej konserwacji i przez długie lata mogły czekać na wejście do służby. Wydawało się, że taki układ jest idealny, ponieważ nikt nie spodziewał się, że w kolejnych dekadach nastąpi większa rewolucja w budownictwie okrętowym.
Od USS Alabama do USS New Hampshire
Jednym z okrętów jakie zamówiono był USS Alabama. Stępkę pod niego położono w czerwcu 1819 roku w stoczni Portsmouth Navy Yard w stanie Maine. Okręt zaprojektowano jako klasyczny, trzymasztowy żaglowiec o konstrukcji drewnianej. Pierwotne plany zakładały uzbrojenie składające się z 74 dział, choć w praktyce amerykańskie „74-działowce” często miały przenosić znacznie silniejszą artylerię, dochodzącą nawet do 80-90 dział różnych kalibrów (głównie 32- i 42-funtowych). Wymiary kadłuba były imponujące jak na standardy początku XIX wieku: długość wynosiła 62,1 m, a szerokość 15,6 m. Wyporność szacowano na około 2600 ton. Zakładano, że załoga będzie liczyć około 820 oficerów i marynarzy. Okręt wyróżniał się zastosowaniem miedzi do zarówno łączenia elementów konstrukcyjnych jak i do pokrycia dna kadłuba.
Budowę okrętu ukończono w 1825 roku i zgodnie z planem, okręt zakonserwowano na pochylni. Przez kolejne lata Alabama czekała na swój czas. Duży wpływ na utrzymanie jednostki w dobrym stanie miało drewno z jakiego wykonano kadłub. Był to dąb wirginijski, charakteryzujący się dużą gęstością i twardością. Dzięki temu, Amerykanie nie musieli tak długo sezonować drewna jak Brytyjczycy, aby uzyskać odpowiedni materiał do budowy okrętów.
Sytuacja uległa zmianie wraz z wybuchem wojny secesyjnej w 1861 roku. Flota Unii potrzebowała wszelkich możliwych jednostek, aby skompensować straty wynikające z secesji południowych stanów. Zaczęto więc rozważać zwodowanie USS Alabama, ale na przeszkodzie stanęło kilka problemów. Pierwszym z nich była nazwa. Stan Alabama znalazł się bowiem wśród buntowniczych stanów, a ponadto nazwę CSS Alabama nosił konfederacki rajder, który zasłynął kilkoma udanymi operacjami. W związku z tym zmieniono nazwę okrętu na USS New Hampshire. Kolejne problemy miały jednak większą skalę. Olbrzymi okręt liniowy nie posiadał napędu parowego, w związku z czym znacznie ustępował mniejszym fregatom parowym. Dodatkowo wymagał olbrzymiej załogi, która spokojnie mogła obsadzić mniejsze okręty.
W tej sytuacji podjęto decyzję o zwodowaniu USS New Hampshire nie jako jednostki bojowej, tylko jako tzw. depot ship, czyli okrętu magazynowego. Ostatecznie okręt został zwodowany 23 kwietnia 1864 roku, szybko wyposażony i oficjalnie wprowadzony do służby 13 maja 1864 roku. Zmiana przeznaczenia wpłynęła na drastyczną redukcję uzbrojenia w stosunku do pierwotnych planów. Zamiast kilkudziesięciu dział burtowych, jednostkę wyposażono w artylerię defensywną: cztery gwintowane 100-funtowe działa Parrott oraz sześć 9-calowych (229 mm) dział gładkolufowych Dahlgren.
Pierwszym zadaniem okrętu było dotarcie do Port Royal w Karolinie Południowej, gdzie zastąpił okręt USS Vermont w roli pływającego magazynu i bazy dla Eskadry Blokady Południowego Atlantyku (ang. South Atlantic Blockading Squadron). Przez resztę wojny secesyjnej jednostka stacjonowała w Port Royal, pełniąc kluczową rolę logistyczną – zaopatrywała mniejsze jednostki w amunicję, węgiel, żywność i wodę, a także służyła jako koszary dla załóg. Po zakończeniu działań wojennych okręt powrócił do Norfolk w Wirginii, gdzie od 1866 roku pełnił funkcję okrętu-bazy dla rekrutów (ang. receiving ship). W tej roli, zakotwiczony na stałe, służył przez dekadę, aż do 1876 roku, kiedy to został przeniesiony z powrotem do Port Royal, a następnie w 1881 roku do Newport na Rhode Island. Tam stał się okrętem flagowym Eskadry Szkolnej dla Uczniów Marynarki. Był to trudny okres, ponieważ przez okręt przewijały się rzesze kadetów, a warunki bytowe na pokładzie nie należały do najlepszych.
W związku z tym, w 1892 roku USS New Hampshire wycofano formalnie z eksploatacji w US Navy i przebazowano do Nowego Jorku, gdzie została udostępniona New York Naval Militia (pol. Morskiej Milicji Stanu Nowy Jork) jako hulk szkolny i zbrojownia. Na przestrzeni lat znacznie zmienił się wygląd okrętu, który otrzymał zadaszenie, oraz usunięto z niego całe uzbrojenie artyleryjskie, które było już przestarzałe. W 1904 roku doszło do zmiany nazwy okrętu, ponieważ US Navy rozpoczęła budowę nowoczesnego pancernika typu Connecticut, który miał otrzymać nazwę USS New Hampshire (BB-25). Stary okręt liniowy przemianowano 30 listopada 1904 roku na USS Granite State (jest to przydomek stanu New Hampshire). Pod tą nazwą okręt służył przez kolejne lata, w tym podczas I wojny światowej, szkoląc rezerwistów i personel pomocniczy. Ciekawym, ale niewielkim epizodem w historii okrętu było pojawienie się na jego pokładzie w 1918 roku Humphreya Bogarta, przeszłą gwiazdę amerykańskiego kina. Szukający miejsca dla siebie, Bogart zaciągnął się do US Navy właśnie na pokładzie USS Granite State.
Niestety kariera jednostki zakończyła się na początku lat 20. XX wieku. 23 maja 1921 roku na pokładzie okrętu wybuchł pożar. Jego przyczyną była awaria infrastruktury przemysłowej. Z rurociągu należącego do Standard Oil Company, biegnącego po dnie rzeki Hudson, wyciekła ropa naftowa, tworząc łatwopalną plamę wokół kadłuba Granite State. Iskra z rury wydechowej przepływającej motorówki oficerskiej zapaliła opary ropy. Ogień błyskawicznie objął wysuszone, stuletnie drewno nasączone smołą i olejami konserwującymi. Pożar strawił nadbudówki i wnętrze okrętu, ale dzięki bohaterskiej postawie załogi, która zdołała zalać zbrojownię, uniknięto gigantycznej eksplozji w centrum Nowego Jorku. Wrak osiadł na dnie przy nabrzeżu.
19 sierpnia 1921 roku wrak został sprzedany prywatnej firmie Mulholland Machinery Corporation w celu utylizacji. Podniesiono go z dna w lipcu 1922 roku i przygotowano do holowania do stoczni złomowej. Niestety podczas rejsu, 26 lipca zerwała się lina holownicza, a na pokładzie wybuchł podobno kolejny pożar. Znajdujący się w pobliżu Half Way Rock, niedaleko Manchester-by-the-Sea w stanie Massachusetts okręt zatonął na głębokości 9 m. Tak zakończyła się historia niedoszłego amerykańskiego 74-działowca.
Podsumowanie
USS New Hampshire (ex-Alabama) nie był jedynym nie wprowadzonym do uzbrojenia amerykańskim ciężkim okrętem liniowym. Żaden z 74-działowców nigdy nie wszedł do służby jako jednostka bojowa. Każdy czekał na dalszy los, ostatecznie kończąc jako hulki, magazyny lub w inny sposób.
Historia tego okrętu i w gruncie rzeczy całej amerykańskiej floty w XIX wieku to idealny przykład zaniedbań, jakie stały się cechą charakterystyczną US Navy i które paradoksalnie stały się nauczką, która doprowadziła do gwałtownej rozbudowy amerykańskiej floty na początku XX wieku.
Subskrybuj nasz newsletter!
Co tydzień, w naszym newsletterze, czeka na Ciebie podsumowanie najciekawszych artykułów, które opublikowaliśmy na SmartAge.pl. Czasem dorzucimy też coś ekstra, ale spokojnie, nie będziemy zasypywać Twojej skrzynki zbyt wieloma wiadomościami.
