USS Milwaukee – amerykański krążownik z radzieckim epizodem

Krążownik USS Milwaukee (CL-5) był drugim okrętem typu Omaha, zbudowanym w latach 20. na podstawie wniosków z manewrów jakie US Navy przeprowadziła podczas I wojny światowej, jeszcze przed przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do wojny. Okręt miał długą karierę, a jej najciekawszym epizodem była kilkuletnia służba pod banderą ZSRR podczas II wojny światowej.

Krążowniki typu Omaha

Na początku I wojny światowej, amerykańska flota przeprowadziła serię manewrów i ćwiczeń, mających przygotować US Navy do ewentualnego udziału w trwającej w Europie wojnie. Wnioski płynące zwłaszcza z ćwiczeń z stycznia 1915 roku wykazały, że US Navy nie posiada odpowiednich, szybkich krążowników rozpoznawczych, które mogłyby służyć do prowadzenia rozpoznania i dalekiej ochrony dużych zgrupowań okrętów przed jednostkami rozpoznawczymi przeciwnika.

W związku z tym dowództwo US Navy zainicjowało program budowy nowych szybkich lekkich krążowników typu Omaha. Były to bardzo nietypowe jednostki, łączące wiele już przestarzałych rozwiązań z zupełnie nowymi technologiami. Projekt okrętów był częściowo inspirowany brytyjskimi krążownikami typu C, zwłaszcza HMS Centaur. Początkowe założenia zakładały, że okręty będą mieć wyporność około 7100 ton i osiągać prędkość ponad 33 węzłów. Kluczowym elementem miało być uzbrojenie składające się z dwunastu dział kalibru 152 mm, co stanowiło imponującą siłę ognia. Zdecydowano się jednak na nietypowe rozwiązanie, montując cztery działa w podwójnych wieżach na dziobie i rufie, a resztę w kazamatach na burtach.

Zamówiono 10 okrętów, które budowano w 3 różnych stoczniach. Koszt jednej jednostki bez uzbrojenia wynosił około 1,5 mln dolarów (współcześnie około 28 mln dolarów). Stępkę pod pierwsze dwa okręty – USS Omaha i USS Milwaukee położono w grudniu 1918 roku. Kolejne 8 okrętów zaczęto budować dopiero w 1920 roku.

Dane techniczno-taktyczne krążownika typu Omaha (USS Milwaukee (CL-5))

USS Milwaukee (CL-5)

Krążownik USS Milwaukee (CL-5), drugi z okrętów typu Omaha, został zamówiony 27 sierpnia 1917 roku w stoczni Todd Dry Dock and Construction Company w Tacoma w stanie Waszyngton. Stępkę pod niego położono 13 grudnia 1918 roku, a wodowanie odbyło się 24 marca 1921 roku. Po zakończeniu prac wyposażeniowych, jednostka weszła do służby w US Navy 20 czerwca 1923 roku. W trakcie próbnych rejsów okręt popłynął do Sydney w Australii i przez pewien czas operował na Pacyfiku.

Następnie, krążownik USS Milwaukee dołączył do Floty Atlantyckiej, gdzie brał udział w licznych ćwiczeniach i manewrach. 1 lutego 1926 roku doszło do incydentu, kiedy krążownik zderzył się z siostrzanym okrętem USS Detroit podczas ćwiczeń Fleet Problem VI. Na szczęście obyło się bez większych uszkodzeń. W kolejnych latach okręt regularnie brał udział w najważniejszych ćwiczeniach Floty Atlantyckiej.

Podczas jednego z rejsów, 14 lutego 1939 roku załoga USS Milwaukee odkryła najgłębszy punkt na Atlantyku – Głębię Milwaukee (nazwę nadano dla upamiętnienia okrętu) o głębokości 8740 m. Aż do włączenia się Stanów Zjednoczonych do wojny, okręt operował na Karaibach i Atlantyku, pełniąc rolę jednostki patrolowej w ramach tzw. Neutrality Patrol (patrole neutralnych okrętów US Navy, mające odstraszać potencjalnie niemieckie u-booty. W trakcie tych rejsów krążownik operował m.in. na wodach Ameryki Południowej i Środkowej.

Pod koniec 1941 roku USS Milwaukee trafił do stoczni Brooklyn Navy Yard, gdzie miał przejść rutynowy remont i modernizację. Po zakończeniu prac, krążownik został oddelegowany do służby eskortowej najpierw u wybrzeży USA, a później Ameryki Południowej. Oprócz rejsów eskortowych krążownik brał dalej udział w rejsach patrolowych. Podczas jednego z takich rejsów USS Milwaukee przechwycił wraz z niszczycielem USS Somers i siostrzanym krążownikiem USS Cincinnati niemiecki łamacz blokad Anneliese Essberger. Zanim jednak amerykańskie okręty zbliżyły się do celu, jego załoga zatopiła statek.

8 lutego 1944 roku krążownik ponownie trafił do stoczni Brooklyn Navy Yard, gdzie przeprowadzono stosowne naprawy i modernizacje przed nowym i nietypowym zadaniem. USS Milwaukee miał bowiem trafić do Związku Radzieckiego, jako zastępstwo za formalnie przeznaczone dla ZSRR włoskie okręty wojenne, których załogi poddały się Aliantom, ale których nie dało się przerzucić do ZSRR w tym okresie.

Murmańsk i służba pod radziecką banderą

Sytuacja na froncie wschodnim i ogromne straty poniesione przez radziecką Flotę Północną w Arktyce, zwłaszcza w bitwach konwojów arktycznych, zmusiły Związek Radziecki do poszukiwania wsparcia sojuszników. Kluczowym momentem było podpisanie przez Wielką Brytanię i ZSRR w 1941 roku sojuszu wojskowego, a następnie dołączenie do niego Stanów Zjednoczonych. W ramach porozumienia Lend-Lease, które zakładało dostarczanie materiałów wojennych, sprzętu i okrętów, ZSRR zwrócił się do USA z prośbą o przekazanie jednostek morskich.

W styczniu 1944 roku zapadła decyzja o podzieleniu przejętych po kapitulacji włoskich okrętów między sojuszników. Część jednostek miała trafić również do ZSRR, ale sytuacja na froncie, zły stan techniczny i potrzeba modernizacji tych okrętów sprawiły, że Amerykanie postanowili tymczasowo przekazać Związkowi Radzieckiemu swój, przestarzały okręt. Wybór padł na USS Milwaukee, który nie był już aż tak potrzebny US Navy, które dysponowało znacznie nowocześniejszymi okrętami, ale dalej nadawał się do służby eskortowej i zwalczania u-bootów.

Okręt wyruszył 29 marca 1944 roku z konwojem JW 58 do do radzieckich portów wokół Murmańska. Po dotarciu na miejsce, 20 kwietnia 1944 roku krążownik został formalnie przejęty przez ZSRR. Obsadzono go nową załogą i nadano nazwę Murmańsk. Po krótkim i intensywnym treningu załogi, która musiała nauczyć się całkowicie nowego okrętu, niepodobnego do radzieckich jednostek, krążownik Murmańsk rozpoczął w maju 1944 roku służbę eskortową.

Włączono go do radzieckiej Floty Północnej i oddelegowano do ochrony konwojów arktycznych, które dostarczały niezbędne zaopatrzenie na front wschodni. W okresie od maja 1944 roku do końca wojny w Europie, Murmańsk brał udział w eskortowaniu 10 konwojów i pokonał ponad 23 000 mil morskich. W trakcie tych rejsów okręt nie miał okazji do udziału w żadnych większych starciach.

Po zakończeniu wojny w 1945 roku, krążownik Murmańsk wziął udział w paradzie zwycięstwa w Archangielsku. Przez kolejne lata służył w radzieckiej flocie głównie do zadań szkoleniowych, w trakcie których poddawano go niezbędnym remontom. Zgodnie z warunkami porozumienia z USA, okręt miał zostać zwrócony po wojnie, ale sytuacja polityczna po zakończeniu wojny stała się na tyle napięta, że proces zwrotu wypożyczonych okrętów przedłużał się. Dodatkowo problemem był transfer obiecanych włoskich jednostek, w czym przeszkadzali sami Włosi. Ostatecznie dopiero w marcu 1949 roku Murmańsk dopłynął do USA i 16 marca został zwrócony US Navy.

Ze względu na stan okrętu, jego wiek, zużycie i kompletny brak przydatności, 18 marca 1949 roku podjęto decyzję o jego wycofaniu z eksploatacji. 10 grudnia po usunięciu niezbędnego wyposażenia, wysłużony krążownik został sprzedany na złom firmie American Shipbreakers Inc.

Podsumowanie

Murmańsk (ex-USS Milwaukee) był pierwszym z okrętów, które Alianci przekazali ZSRR podczas II wojny światowej i które miały zostać zwrócone. Był to obok HMS Royal Sovereign największy z przekazanych okrętów (pozostałymi były mniejsze jednostki, niszczyciele, okręty podwodne i eskortowce).  Chociaż podczas II wojny światowej krążownik ten był już przestarzały (głównie z powodu złego rozmieszczenia uzbrojenia i słabego opancerzenia), wykorzystywano go intensywnie do rejsów patrolowych i eskortowych.

Podczas służby pod radziecką banderą okręt nie brał udziału w żadnych ciekawych i istotnych wydarzeniach, w związku z czym jego historia była dosyć nudna i monotonna, chociaż sam fakt, że taki okręt trafił do ZSRR było ciekawym epizodem, pokazującym jak wyglądała wojenna współpraca między Aliantami Zachodnimi a ZSRR.