Telefontornet – niesamowita wieża telefoniczna w Sztokholmie

Po wynalezieniu telefonu w latach 70. XIX wieku, nowy wynalazek bardzo szybko zaczął zyskiwać popularność na całym świecie. Początkowo łączność telefoniczna możliwa była tylko dzięki specjalnym centralom, do których podłączano abonentów bezpośrednio. Rosnąca ilość użytkowników telefonów sprawiła, że  w 1887 roku władze stolicy Szwecji, Sztokholmu, zdecydowały się na budowę specjalnej wieży telefonicznej, dzięki której możliwe byłoby podłączenie aż kilku tysięcy aparatów do sieci.

Geneza

Pod koniec XIX wieku nastąpił dynamiczny wzrost liczby abonentów telefonicznych w Sztokholmie. W połowie lat 80. XIX wieku liczba abonentów w stolicy Szwecji wynosiła około 5500 osób, a łączyły ich kable o łącznej długości 5000 km. Rosnące zapotrzebowanie na usługi telefoniczne, napędzane przez rozwój gospodarczy i postęp technologiczny, szybko doprowadziło do przeciążenia istniejącej infrastruktury. Wiele linii telefonicznych, prowadzonych dotychczas na dachach budynków, tworzyło skomplikowany i nieestetyczny labirynt, co utrudniało zarządzanie i konserwację sieci. Sytuacja ta stawała się coraz bardziej paląca, a konieczność centralizacji i uporządkowania połączeń stawała się oczywista.

W odpowiedzi na te wyzwania, firma Stockholms Allmänna Telefon AB (SAT), ówczesny operator telefoniczny w Sztokholmie, podjęła decyzję o budowie centralnej wieży telefonicznej w 1886 roku. Jej celem było skonsolidowanie wszystkich linii telefonicznych w jednym miejscu, umożliwiając efektywniejsze połączenia i redukując wizualny bałagan w mieście. Pomysł budowy wieży był rewolucyjny jak na tamte czasy i stanowił odważną odpowiedź na potrzeby rozwijającego się społeczeństwa informacyjnego.

Jedna wieża dla całego miasta

Budowa Telefontornet rozpoczęła się na początku 1887 roku. Oficjalna inauguracja wieży miała miejsce 12 lipca 1887 roku i przewodził jej Król Oskar II. Projekt wieży został opracowany przez architekta Fritza Eckerta we współpracy z inżynierem Gustafem Richertem. Lokalizacja wieży, w samym centrum Sztokholmu, między Malmskillnadsgatan 32 i Brunkebergstorg 2, została wybrana ze względu na jej centralne położenie i łatwy dostęp do głównych punktów miasta.

Wieża została zbudowana ze stali i żelaza. Podstawa wieży miała 50 m wysokości, a wraz z umieszczonymi na szczycie antenami wynosiła 80 m. Czyniło to ją jednym z najwyższych budynków w Sztokholmie tamtych czasów i dominującym elementem krajobrazu miejskiego. Jej konstrukcja była wytrzymała i zaprojektowana tak, aby wytrzymać obciążenie tysięcy linii telefonicznych oraz silne wiatry (w tym celu zastosowano konstrukcję kratownicową, która stawiała mniejsze opory).

Telefontornet składała się z czterech stalowych, kratownicowych wież, zwieńczonych okrągłą platformą. Na tej platformie znajdowała się centrala telefoniczna, do której zbiegały się wszystkie kable. W dniu inauguracji, z platformy rozchodziło się promieniście 4000 drutów telefonicznych, tworząc gęstą sieć połączeń. Każdy z tych drutów łączył centralę z poszczególnymi abonentami w różnych częściach miasta. Szacuje się, że w szczytowym okresie wieża obsługiwała około 5500 linii telefonicznych, przez co uznawano ją za największą tego typu konstrukcję na świecie. Centrala telefoniczna była ponadto wyposażona w automatyczny system łączenia abonentów, przez co nie trzeba było przełączać kabli. Wieża była także wyposażona w windy, co było niezwykłą innowacją i udogodnieniem dla pracowników odpowiedzialnych za konserwację i obsługę centrali.

Dalszy los

Krótko po zbudowaniu, Telefontornet została uznana przez lokalną prasę i mieszkańców za… szpecącą krajobraz. W związku z tym w 1890 roku przeprowadzono jej modernizację. W ogłoszonym konkursie na udekorowanie konstrukcji wystartowało wielu architektów. Ostatecznie wybrano projekt J. Zetterstedta, ale jego ostateczną formę przygotował Fritz Eckert. W ramach przebudowy wieża otrzymała cztery wieżyczki na narożnikach, na których umieszczono dodatkowe maszty. Równocześnie zbudowano mniejsze podstacje przy ulicach Svartmangatan 6 i Hornsgatan 9.

Tempo w jakim rosła liczba abonentów telefonów w Sztokholmie było tak wysokie, że w latach 90. XIX wieku podjęto decyzję o przeniesieniu kabli telefonicznych pod ziemię. Oznaczało to, że stopniowo znacznie Telefontornet zaczęło maleć. Już w latach 1913-1914 większość kabli została przeniesiona do sieci podziemnej, co sprawiło, że wieża straciła swoje pierwotne przeznaczenie, chociaż przez kilka lat zachowano na niej jeszcze kilka kabli.

Po utracie swojej głównej funkcji, Telefontornet została przekształcona w wieżę radiową w 1923 roku. Pełniła funkcję nadajnika radiowego dla szwedzkiego radia, stając się tym razem ważnym elementem w rozwoju radiofonii w kraju. W 1939 roku na jej szczycie zamontowano ogromny obrotowy zegar firmy NK, który stał się rozpoznawalnym elementem krajobrazu Sztokholmu. Zegar ten, o średnicy 7,6 m i masie 7 ton był widoczny z daleka i służył jako publiczny wskaźnik czasu dla mieszkańców miasta. Wyprodukowała go firma Ingenjörsfirman Teknik ASEA, we współpracy z Rubenem Morne.

Pożar i rozbiórka

Początkowo niechciana przez mieszkańców wieża wrosła w miejski krajobraz, ale niestety w środę 23 lipca 1952 roku w znajdujących się w dolnej części wieży pomieszczaniach wykorzystywanych przez Televerket wybuchł pożar. Ogień był na tyle silny, że naruszył konstrukcję wieży. Choć wieża nie runęła, jej konstrukcja została bardzo poważnie uszkodzona.

Pomimo historycznego znaczenia i symbolicznego statusu, jaki Telefontornet zajmowała w świadomości mieszkańców Sztokholmu, podjęto decyzję o jej rozbiórce. Władze miasta uznały, że naprawa uszkodzonej konstrukcji byłaby zbyt kosztowna i nieopłacalna, a dalsze jej istnienie stwarzałoby zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. Rozbiórka rozpoczęła się we wtorek, 30 września 1952 roku i zakończono na początku 1953 roku. Co jednak istotne, pożar tylko przyśpieszył rozbiórkę wieży, ponieważ zgodnie z uchwalonym w 1945 roku planem zagospodarowania, w 1967 roku konstrukcja i tak miała zostać rozebrana pod budowę nowych budynków.

Podsumowanie

Chociaż po budynku nie pozostał już żaden ślad, w pamięci mieszkańców miasta Telefontornet zapisała się jako jeden z najbrzydszych i zarazem najbardziej charakterystycznych obiektów w mieście. Do dzisiaj zdjęcia przedstawiające niesamowite ilości kabli podłączone do wieży robią olbrzymie wrażenie.