Saint-Malo – otoczony murem port i miasto korsarzy

Saint-Malo to miasto o niezwykle bogatej i burzliwej historii. Jego potężne, granitowe mury przez wieki chroniły nie tylko mieszkańców, ale i sekrety fortun zbijanych przez pochodzących z niego korsarzy. Podczas II wojny światowej miasto zostało w znacznym stopniu zniszczone, ale po wojnie zostało odbudowane, stając się atrakcją turystyczną, przyciągającą tłumy turystów.

Geneza

Początki osadnictwa na terenach dzisiejszego Saint-Malo sięgają czasów galo-rzymskich, kiedy to na stałym lądzie, w miejscu dzisiejszej dzielnicy Aleth, istniał ważny port i forteca. Jednakże historia samego miasta, znanego jako Intra-Muros (wewnątrz murów), nierozerwalnie wiąże się z postacią walijskiego mnicha o imieniu Maklowiusz (fr. Maclou lub Malo). W poszukiwaniu schronienia przed najazdami, w VI wieku wraz z grupą zwolenników przybył on na skalistą wyspę u ujścia rzeki Rance i założył tam wspólnotę monastyczną. Wyspa, zapewniająca doskonałe warunki obronne, z czasem przyjęła nazwę od swojego założyciela.

Przez kolejne stulecia osada rozwijała się w cieniu klasztoru, a jej mieszkańcy trudnili się głównie rybołówstwem. Kluczowe dla rozwoju miasta okazało się strategiczne położenie na kanale La Manche, które sprzyjało rozwojowi handlu morskiego, ale także narażało na ataki, głównie ze strony Normanów. To właśnie potrzeba obrony przed najeźdźcami stała się impulsem do budowy pierwszych umocnień, które w kolejnych wiekach rozrosły się do potężnego systemu fortyfikacji, który możemy podziwiać do dziś.

Złoty wiek

Prawdziwy rozkwit Saint-Malo przypada na okres od XVI do XVIII wieku. To wtedy miasto stało się domem dla najsłynniejszych francuskich korsarzy. Należy podkreślić, że w przeciwieństwie do piratów, korsarze działali na podstawie królewskiego listu kaperskiego (fr. lettre de marque), który upoważniał ich do atakowania i grabienia statków należących do państw wrogich Francji. Większość zdobytych łupów mogli zachować dla siebie, co przyczyniło się do powstania ogromnych fortun armatorów i kapitanów z Saint-Malo. Mieszkańcy miasta byli tak dumni ze swojej niezależności (w latach 1590-1594 miasto funkcjonowało jako Republika Saint-Malo), że ukuli powiedzenie: „Ni Français, ni Breton, Malouin suis” (pol. „Nie jestem ani Francuzem, ani Bretończykiem, jestem z Saint-Malo”).

To stąd 20 kwietnia 1534 roku wyruszył Jacques Cartier, który poszukując drogi do Azji, odkrył dla Francji tereny dzisiejszej Kanady. Jednak największą sławę miastu przynieśli tacy korsarze jak René Duguay-Trouin (1673-1736), który wsławił się brawurowym zdobyciem Rio de Janeiro w 1711 roku, czy legendarny Robert Surcouf (1773-1827), postrach brytyjskiej floty handlowej na Oceanie Indyjskim. Zdobyte przez nich bogactwa pozwoliły na budowę wspaniałych, wysokich kamienic z szarego granitu, które ciasno wypełniły przestrzeń wewnątrz murów, tworząc unikalny, surowy krajobraz miasta.

II wojna światowa

Wiek XIX i początek XX to okres stopniowego tracenia na znaczeniu portu handlowego w Saint-Malo na rzecz Hawru i Nantes, ale jednocześnie narodziny turystyki. Punktem zwrotnym w historii miasta stała się jednak II wojna światowa. Po klęsce Francji, 18 czerwca 1940 roku Saint-Malo zostało zajęte przez wojska niemieckie. Ze względu na strategiczne położenie, okupanci włączyli miasto w system umocnień Wału Atlantyckiego, tworząc Festung Saint-Malo (pol. Twierdzę Saint-Malo). W mieście stacjonował silny, liczący kilkanaście tysięcy żołnierzy garnizon, a na pobliskich wyspach zainstalowano potężne baterie artylerii nadbrzeżnej.

Po lądowaniu aliantów w Normandii, dopiero w sierpniu 1944 roku do miasta podeszły oddziały amerykańskiej 83. Dywizji Piechoty. Niemiecki komendant twierdzy, pułkownik Andreas von Aulock, odrzucił wezwanie do kapitulacji, odpowiadając, że będzie bronił powierzonego mu obszaru do ostatniego kamienia. Rozpoczęło się trwające niemal dwa tygodnie oblężenie. Od 6 sierpnia 1944 roku miasto było poddawane nieustannemu ostrzałowi artyleryjskiemu i ciężkim bombardowaniom lotniczym, w których użyto nawet bomb zapalających. Tragiczny w skutkach pożar, który wybuchł w nocy z 9 na 10 sierpnia, strawił znaczną część historycznej zabudowy. Ostatecznie garnizon wewnątrz miasta skapitulował 17 sierpnia 1944 roku. W wyniku walk i bombardowań zniszczeniu uległo około 80% zabudowy Intra-Muros. Z 865 budynków, aż 683 zostały całkowicie zburzone.

Odbudowa i współczesność

Po zakończeniu wojny rozważano pozostawienie ruin jako pomnika lub budowę miasta od nowa w nowoczesnym stylu. Ostatecznie, dzięki determinacji mieszkańców i władz, podjęto bezprecedensową decyzję o wiernej rekonstrukcji historycznego centrum. Tytaniczną pracę, trwającą od 1948 do 1960 roku, nadzorował główny architekt Louis Arretche. Miasto zostało odbudowane kamień po kamieniu, z wykorzystaniem oryginalnego granitu i zachowanych planów, odtwarzając jego unikalny charakter.

Dziś Saint-Malo jest jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc turystycznych we Francji. To tętniące życiem miasto, które doskonale łączy bogatą historię z nowoczesnością. Jest ważnym portem handlowym, pasażerskim (połączenia z Wielką Brytanią i Wyspami Normandzkimi) oraz rybackim. Obecnie (stan na 2021 rok) liczy 47 300 mieszkańców.

Najważniejsze zabytki i atrakcje

• Mury obronne (Les Remparts): Spacer po wzniesionych między XII a XVIII wiekiem murach o długości 1754 m to obowiązkowy punkt każdej wizyty. Rozciągają się stąd niezapomniane widoki na stare miasto, morze, plaże i pobliskie wyspy.
• Zamek Saint-Malo (Château de Saint-Malo): Potężna twierdza z imponującym donżonem, której budowę rozpoczęli w XV wieku książęta Bretanii. Dziś w jego murach mieści się Muzeum Historii Miasta oraz ratusz.
• Katedra św. Wincentego z Saragossy (Cathédrale Saint-Vincent): Romańsko-gotycka świątynia, poważnie uszkodzona podczas wojny i pieczołowicie odbudowana. W jej wnętrzu znajdują się m.in. grób Jacques’a Cartiera oraz nowoczesne witraże przedstawiające historię miasta.
• Fort National: Forteca wzniesiona na niewielkiej wysepce w 1689 roku według projektu słynnego inżyniera wojskowego, marszałka Vaubana. Dostęp do fortu jest możliwy pieszo tylko podczas odpływu.
• Wyspy Grand Bé i Petit Bé: Dostępne podczas odpływu wysepki. Na większej z nich, Grand Bé, znajduje się grób urodzonego w Saint-Malo wybitnego pisarza i polityka epoki romantyzmu, François-René de Chateaubrianda.
• Plaża Sillon (Plage du Sillon): Ogromna, piaszczysta plaża ciągnąca się na długości 3 km, słynąca z charakterystycznych, dębowych pali wbitych w piasek, które mają za zadanie rozbijać potężne fale podczas przypływów i sztormów.

Podsumowanie

Historia Saint-Malo to fascynująca opowieść o potędze, zniszczeniu i niezwykłej woli przetrwania. Miasto korsarzy, które przez wieki budowało swoją pozycję na morzach i oceanach, w ciągu kilkunastu dni sierpnia 1944 roku obróciło się w ruinę. Jego powojenna odbudowa stanowi jednak fenomen na skalę światową i świadectwo ogromnego przywiązania do historycznego dziedzictwa. Dziś, spacerując po tętniących życiem, brukowanych uliczkach Intra-Muros, podziwiając surowe piękno granitowych fasad i wsłuchując się w szum fal rozbijających się o potężne mury, czujemy ducha miasta, które nigdy się nie poddało.

Źródło zdjęć: Depositphotos.com