LNER Class A4

O ile niemiecka lokomotywa DRG 05 powstała w zaledwie 3 egzemplarzach, tak kolejny rekordzista produkowany był seryjnie. Brytyjska lokomotywa LNER Class A4 powstała na zamówienie brytyjskiej kolei jako parowozów, który miał poprawić sytuację finansową kolei w Wielkiej Brytanii. Rozwój motoryzacji w latach międzywojennych sprawił, że pociągi zaczęły tracić na znaczeniu. Powodem były małe prędkością osiągane przez kolej. O ile niektóre lokomotywy mogły one rozwijać duże szybkości, nie mogły utrzymywać ich przez całą trasę, co na dłuższą metę nie miało znaczenia dla polepszania jakości transportu kolejowego.

LNER Class A4 Mallard

LNER Class A4 Mallard

Nigel Gresley będąc w Niemczech w połowie lat 30. roku miał okazję przyjrzeć się kilku nowoczesnym oraz innym konstrukcjom wykorzystywanym w tym kraju. Był pod takim wrażeniem, że po powrocie do Wielkiej Brytanii zaproponował swojemu pracodawcy, liniom kolejowym London North Eastern Railway zbudowanie specjalnej super szybkiej lokomotywy parowej.

Jako podstawę wykorzystał zaprojektowane przez siebie wcześniej lokomotywy serii Pacific. Odpowiednio zmodyfikowane, otrzymały specjalną opływową obudowę, dzięki której mogły osiągać znacznie większe prędkości.

Produkcja lokomotyw typu A4 rozpoczęła się jeszcze w 1935 roku. Parowozy miały układ 4-6-2 i 21,6 metra długości. Ich waga wynosiła 168 ton. Ich silniki miały zapewniać im możliwość osiągania prędkości 170-180 km/h.

LNER Class A4 Mallard w latach 60.

LNER Class A4 Mallard w latach 60.

Pierwszy parowóz tej serii zaprezentowano 7 września 1935 roku. W kolejnych miesiącach i latach wyprodukowano łącznie 35 lokomotyw. Pierwszy rekord został pobity 27 sierpnia 1936 roku. Na trasie Londyn – Newcastle parowóz A4 o numerze 2512 i nazwie własnej Silver Fox (sama trasa nazywana była Silver-Jubilee) osiągnął podczas normalnego kursu szybkość 181,85 km/h. Rekord ten był o tyle istotny, że nie był to przejazd testowy, a co najważniejsze, do dzisiaj jest to nie pobity rekord prędkości na normalnej trasie. Niestety pociąg przypłacił to poważną awarią. Z powodu pęknięcia końcówki korbowodu lokomotywa musiała przejść poważne naprawy.

LNER Class A4 Mallard w 1988 roku kiedy jeszcze był na chodzie

LNER Class A4 Mallard w 1988 roku kiedy jeszcze był na chodzie

W kolejnych miesiącach i latach dopracowywano te charakterystyczne błękitne lokomotywy. Głównie ulepszano hamulce. Jednym z maszynistów, który brał czynny udział w tych próbach był Joe Duddington. 3 lipca 1938 roku podczas kolejnej serii testów podjęto decyzję o sprawdzeniu możliwości parowozu. Oprócz standardowych siedmiu wagonów pasażerskich doczepiono wagon pomiarowy, zbudowany w 1906 roku. Duddington wraz z swoim pomocnikiem Tomem Brea zasiedli w lokomotywie A4 o numerze 4468 o nazwie własnej Mallard. Był to  28 parowóz serii, zbudowany w marcu 1938 roku. Jego koszt wyniósł 8500 funtów (dzisiaj byłoby to jakieś 500 000 funtów).

LNER Class A4 2509 Silver Link podczas złomowania

LNER Class A4 2509 Silver Link podczas złomowania

Duddington był doświadczonym maszynistą, który nie raz rozpędzał swoje lokomotywy do zawrotnych szybkości. Tym razem jednak chciał dokonać czegoś wielkiego. Przede wszystkim chciał pobić rekord z 1936 roku i pojechać ponad 180 km/h. Gdy już udało mu się osiągnąć początkowo zakładaną szybkość, uznał, że może pojechać jeszcze szybciej. Mimo potężnych drgań i zapachu tzw. “śmierdzącej bomby” czyli urządzenia wbudowanego w korbowód, które wydzielało nieprzyjemny zapach kiedy zaczynało się przegrzewać, Mallard rozpędził się do zawrotnej prędkości 202,58 km/h. Tym samym ustanowiony został niepobity do dzisiaj rekord prędkości dla lokomotywy parowej. Sama lokomotywa doznała jednak sporych uszkodzeń i drogę powrotną zaliczyła na holu.

Duddington podczas spotkania z dziennikarzami powiedział, że to nie koniec możliwości lokomotyw serii A4 i że mogą one osiągnąć nawet 210 km/h. Kolejne podejście do bicia rekordu zaplanowano na drugą połowę 1939 roku. Niestety wybuch wojny uniemożliwił to.

LNER Class A4 Mallard (fot. Paul Wordingham/Wikimedia Commons)

LNER Class A4 Mallard (fot. Paul Wordingham/Wikimedia Commons)

W latach 40. parowozy serii A4 kursowały na rutynowych trasach. Niestety ze względu na ilość pociągów, które przemierzały podczas wojny Wielką Brytanię torowiska zaczęły popadać w ruinę. Po wojnie ich stan był tak zły, że nie było mowy o biciu jakichkolwiek rekordów. A4-ki wykorzystywano do lat 60.. Paradoksalnie kiedy je wycofano, stan torowisk wrócił do normy i możliwe było rozwijanie zawrotnych szybkości.

Z 35 zbudowanych lokomotyw, jedynie 6 dotrwało do dzisiaj. W śród nich znajduje się słynny Mallard. Trzy z nich są wykorzystywane, a pozostałe 3 znajdują się na statycznych wystawach w muzeach.

1 2 3
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.