Nowa rzeczywistość, nowe potrzeby

Upadek komunizmu w Polsce sprawił, że nasz kraj został całkiem sam na arenie międzynarodowej. Brak wsparcia i opieki ze strony ZSRR oraz brak przyjaciół na zachodzie sprawiły, że należało samemu zadbać o własne bezpieczeństwo. Na początku lat 90. nie było pewne, czy Polska będzie mogła kiedykolwiek dołączyć do NATO, także przemysł obronny stanął na rozdrożu, z jednej strony mając post-radziecki sprzęt wojskowy, a z drugiej cień szansy na wejście w struktury NATO, a więc zupełnie inne standardy uzbrojenia.

Brak szans na pozyskanie nowego czołgu podstawowego wymusił szybkie prace nad zbudowaniem własnego czołgu w kraju, przy użyciu posiadanego doświadczenia i technologii. Uznano, że najlepszym rozwiązaniem będzie kontynuowanie prac nad ulepszeniem T-72, tak aby stworzyć podstawę do zbudowania nowego czołgu.

Jeden z pierwszych wyprodukowanych PT-91 (fot. Tomasz Szulc)

Jeden z pierwszych wyprodukowanych PT-91 (fot. Tomasz Szulc)

Zamysł był prosty. Najpierw planowano zmodernizować wszystkie T-72 do nowego standardu, a następnie zaprojektować czołg przejściowy, który miał zawierać elementy techniczne nowego wozu, ale wywodziłby się z T-72. Dopiero w kolejnym etapie planowano zaprojektowanie zupełnie nowego czołgu od podstaw.

Prace ruszyły na przełomie 1991 i 1992 roku. W ich wyniku powstał czołg o nazwie T-72 Hard. Nowy pojazd miał mieć nieco zmienioną konstrukcję wieży, lepszy silnik, nowy system kierowania ogniem i podobnie jak Wilk, pancerz reaktywny. W toku prac wprowadzono tak wiele poprawek, że postanowiono zrezygnować z dotychczasowej nazwy T-72.

Nowy czołg otrzymał nazwę PT-91 Twardy. Pierwszy prototyp był gotowy w 1992 roku, a publicznie zaprezentowano go we wrześniu 1993 roku na Salonie Przemysłu Obronnego w Kielcach.

PT-91 Twardy (fot. Spc. Matthew J. DeVirgilio)

PT-91 Twardy (fot. Spc. Matthew J. DeVirgilio)

PT-91 Twardy

Zaprezentowany w Kielcach czołg wzbudził spore zainteresowanie mediów i specjalistów nie tylko w kraju, ale także poza Polską. Głównie dlatego, że powstał szybko i miał bardzo ciekawe parametry. Pod każdym względem Twardy górował nad T-72M1 z którego się wywodził.

Pancerz i ochrona

PT-91 otrzymał znacznie lepszy pancerz. Chociaż bazowe opancerzenie jest identyczne jak w T-72M1, dodanie pancerza reaktywnego znacząco podniosło poziom ochrony. Przednia płyta pancerza ma mieszaną konstrukcję z płyt pancernych i wkładek kompozytowych o łącznej grubości 230 mm. Ze względu na nachylenie pod kątem 21 stopni, efektywna grubość pancerza wynosi około 630 mm! Pancerz boczny i tylny mają po około 80 mm. Wieża ma nieco zmienioną konstrukcję w porównaniu do poprzednika. W najgrubszym miejscu chroni ją 280 mm pancerz.

Wieża PT-91 podczas remontu w zakładach Bumar-Łabędy (fot. Bumar-Łabędy)

Wieża PT-91 podczas remontu w zakładach Bumar-Łabędy (fot. Bumar-Łabędy)

Dodatkowo całość pokryta jest kostkami pancerza reaktywnego ERAWA, którego twórcą jest prof. dr inż. Adam Wiśniewski z WITU (Wojskowy Instytut Techniki Uzbrojenia). Ogólnie wyróżnia się dwa rodzaje pancerza ERAWA – ERAWA 1 i ERAWA 2. Różnią się od siebie ilością materiału wybuchowego i wielkością kostek.

Pancerz reaktywny – pancerz składający się z kostek materiału wybuchowego, odpornego na wysokie temperatury, trafienie bronią lekką oraz odłamki. Kostki te eksplodują w momencie trafienia przez pocisk, niwelując jego siłę przebicia. Chociaż zastosowanie tego typu opancerzenia znacząco podnosi poziom ochrony pojazdu, ma on wiele wad. Przede wszystkim jest to jednorazowa ochrona – po eksplozji po kostce zostaje puste miejsce odkrywające bazowy pancerz pojazdu. Ponadto podczas eksplozji, odłamki pocisku i kostki mogą ranić znajdujących się w pobliżu żołnierzy.

Pancerz ERAWA 1 zmniejsza prawdopodobieństwo przebicia pancerza pociskiem kumulacyjnym o około 50%, a ERAWA 2 o 70-80%. W przypadku pocisków rdzeniowych oba pancerze zmniejszają możliwość przebicia o 30-40%. Dodatkowo każdą kość pokryto 4 mm warstwą wykładziny absorbującej fale elektromagnetyczne. Dzięki temu czołg jest nieco trudniejszy do wykrycia przez przyrządy obserwacyjne.

Aby zwiększyć poziom ochrony czołgu, wyposażono go w system SSC-1 Obra, który wykrywa opromieniowanie wiązką laserową. Dzięki temu załoga wie, kiedy jest namierzana przez inny czołg. Czujniki systemu są w stanie wykryć opromieniowanie z odległości 6000 metrów.

PT-91 Twardy (fot. Wikimedia Commons)

PT-91 Twardy (fot. Wikimedia Commons)

Dodatkowo PT-91 posiada wyrzutnie granatów dymnych i wytwornice dymu. Jak przystało na współczesny czołg, Twardy posiada pełen system ochrony ABC, przed skutkami użycia broni masowego rażenia. Ponadto przedział silnikowy i załogi chronione są systemem przeciwpożarowym.

Dodatkowym atutem czołgu jest jego niska sylwetka odziedziczona po T-72. Małe rozmiary Twardego widać zwłaszcza w zestawieniu do pojazdów zachodnich. Z drugiej strony wpływa to jednak niekorzystanie na wygodę eksploatacji czołgu, ponieważ załoga, chociaż mała, jest ściśnięta w wozie.

Uzbrojenie

PT-91 Twardy zachował uzbrojenie swojego poprzednika. Oznacza to, że wyposażony jest w gładkolufową armatę 2A46 “Rapira-3” kalibru 125 mm. Ponadto na wyposażeniu czołgu znajdują się karabin maszynowy PKT sprzężony z armatą oraz ciężki karabin maszynowy NSW na wieży, służący do niszczenia nisko latających samolotów i śmigłowców.

Armata wyposażona jest w automat ładujący, dzięki czemu załoga liczy tylko 3 żołnierzy. Jednostka ognia liczy 42 naboje różnego rodzaju. Szybkostrzelność armaty wynosi 7-10 strzałów na minutę, a w przypadku awaryjnego ładowania ręcznego 2-3 strzałów.

PT-91Ex Twardy (fot. Bumar Łabędy)

PT-91Ex Twardy (fot. Bumar Łabędy)

W Twardym wykorzystywane są przede wszystkim 3 rodzaje pocisków – podkalibrowe z rdzeniem z węglików spiekanych lub z wolframu z odrzucanym sabotem (APFSDS), przeciwpancerne kumulacyjne (HEAT) i odłamkowo-burzące (HE). Pociski podkalibrowe mają przebijalność około 290-340 mm na dystansie 2000 metrów w zależności od typu pocisku. Pociski typu HEAT mają przebijalność około 440 mm.

Zasięg skutecznego ognia wynosi około 4 km w przypadku pocisków przeciwpancernych, 5 km w przypadku pocisków odłamkowych i 9,6 km w przypadku ognia pośredniego.

Czołg wyposażony jest w system kierowania ogniem SKO 1M Drawa lub SKO 1T Drawa T ( w zależności od serii produkcyjnej).

Napęd

Jedną z głównych zmian wprowadzonych w Twardym oprócz opancerzenia była zmiana silnika. T-72M1 wyposażony był w silnik W-46-6, natomiast polski czołg otrzymał 12-cylindrowy silnik wysokoprężny Wola S-12U. Wywodzi się on z konstrukcji radzieckiej, ale różni się od niego licznymi elementami.

PT-91Ex Twardy (fot. Bumar Łabędy)

PT-91Ex Twardy (fot. Bumar Łabędy)

Silnik ma wzmocniony wał korbowy, inne tłoki i lepszy system smarowania. Dzięki temu zwiększono jego moc do 850 KM. Może być zasilany nie tylko standardowym paliwem, ale również benzyną lotniczą, naftą itp.. Zużycie paliwa utrzymuje się na poziomie około 480 l/100 km w terenie, lub 330 l/100 km na drogach.

Prędkość maksymalna czołgu wynosi 60 km/h po drogach i około 50 km/h w terenie. W praktyce czołgi jeżdżą jednak wolniej, ponieważ tak wysokie prędkości nie są potrzebne w normalnej eksploatacji.

1 2 3 4
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.