Walki obronne

11 sierpnia Niemcy odbili Wolę i Ochotę. 13 sierpnia Stare Miasto, odbite przez powstańców w pierwszych dniach Powstania,  zostało odcięte i zamknięte w kotle a 2 września ostatnie oddziały AK w tym rejonie skapitulowały. Powstańcy utracili wówczas największy zdobyty początkowo obszar miasta. W dniach 5-6 września upadły ostatnie punkty oporu na Powiślu.

Powstanie Warszawskie

Powstanie Warszawskie

Dowództwo AK liczyło, że po rozpoczęciu walk, oddziały radzieckie ruszą do szturmu na miasto, korzystając z chaosu wywołanego walkami. Niestety tak się nie stało. Sam Józef Stalin nakazał wstrzymanie operacji bojowych w kierunku Warszawy. Według oficjalnych informacji podawanych przez ZSRR było to spowodowane… zmęczeniem i stratami oddziałów liniowych oraz brakiem zaopatrzenia. Oczywiście argumentacja ta nie miała nic wspólnego z prawdą, ponieważ wiele jednostek frontowych weszło do walki zaledwie kilka tygodni wcześniej.

Dopiero 14 września nieliczne oddziały Armii Czerwonej rozpoczęły działania w rejonie warszawskiej Pragi oraz przeprowadziły zrzuty zaopatrzenia (według niektórych źródeł, zaopatrzenie zrzucano często w pojemnikach bez spadochronów, przez co ulegało zniszczeniu po uderzeniu w ziemię). Rosnące niezadowolenie wśród żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego (podległej ZSRR) sprawiło, że 16 września zezwolono liczącej około 4000 żołnierzy grupie, przeprowadzenie desantu na drugi brzeg Wisły.

Powstanie Warszawskie

Powstanie Warszawskie

Działania te miały jednak jedynie uspokoić atmosferę wśród żołnierzy. Desant nie otrzymał nawet wsparcia ze strony oddziałów Armii Czerwonej, w związku z czym oprócz utworzenia niewielkiego przyczółka, jedynie kilka pododdziałów połączyło się powstańcami.

21 września Alianci przeprowadzili ostatnie zrzuty zaopatrzenia dla powstańców. Rosnące straty wśród załóg samolotów transportowych i bombowców sprawiły, że zabroniono dalszych lotów. Dodatkowo sytuacja powstańców była już tak fatalna, że dalsze zrzuty nie zmieniłyby przebiegu walk. 28 września, z powodu strat powstańców i upadku dzień wcześniej Mokotowa, rozpoczęto pierwsze rozmowy na temat kapitulacji.

Powstanie Warszawskie

Powstanie Warszawskie

Koniec powstania

2 października oficjalnie podjęto rozmowy w sprawie kapitulacji powstania. Walki przerwano już następnego dnia, a 5 października ostatnie oddziały AK opuściły miasto i trafiły do niewoli. Po 63 dniach ciężkich walk Powstanie Warszawskie zakończyło się klęską.

Zniszczeniu uległa znaczna cześć miasta, zginęło około 16 tyś. powstańców, kolejnych 20 tyś. zostało rannych a 15 tyś. trafiło do niewoli. Oddziały 1 Armii Wojska Polskiego utraciły 5,5 tyś zabitych i rannych. W walkach zginęło również około 200 tyś. cywilów (dane nie są jednak dokładne i wahają się od 150 do 250 tyś.).

Ruiny Warszawy po Powstaniu

Ruiny Warszawy po Powstaniu

Straty niemieckie nie są do końca znane. Zakłada się, że zginęło około 10 tyś niemieckich żołnierzy, a łączna liczba zabitych, rannych i zaginionych wyniosła około 26 tyś. Po zakończeniu walk kilkaset tysięcy mieszkańców Warszawy zostało zmuszonych do opuszczenia miasta. Wielu z nich wywieziono do obozów koncentracyjnych lub na roboty przymusowe do Niemiec.

Dopiero 17 stycznia 1945 roku oddziały Armii Czerwonej zajęły lewobrzeżną Warszawę, ostatecznie wyzwalając miasto.

Zdobyty niemiecki niszczyciel czołgów Jagdpanzer 38(t) Hetzer nazwany Chwat

Zdobyty niemiecki niszczyciel czołgów Jagdpanzer 38(t) Hetzer nazwany Chwat

Bohaterstwo i klęska

Powstanie Warszawskie zakończyło się klęską pod każdym względem. Nie udało się osiągnąć zakładanych celów i nie opanowano miasta. Straty wśród oddziałów AK i ludności cywilnej były bardzo duże, a zniszczenia w mieście wręcz kolosalne. Walki nie przyniosły również zmian w sytuacji politycznej w kraju. Mimo to Powstanie Warszawskie pokazało odwagę, determinację i poświęcenie do jakiego zdolni są Polacy.

Zdobyty przez powstańców transporter opancerzony SdKfz 251 nazwany Szary Wilk

Zdobyty przez powstańców transporter opancerzony SdKfz 251 nazwany Szary Wilk

Mimo upływu lat, opinie na temat Powstania Warszawskiego są bardzo różne. Wielu historyków uważa, że Powstanie od samego początku skazane było na niepowodzenie, a decyzje podejmowane przez dowódców AK były błędne i oparte na błędnych wnioskach. Analizując przebieg walk można dojść do wniosku, że faktycznie, prowadzone przez AK działania nie były odpowiednio skoordynowane, zabrakło komunikacji z władzami w Londynie oraz dowództwem Aliantów, a przede wszystkim nie skoordynowano planów z działaniami Armii Czerwonej.

Być może, gdyby Stalin nie nakazał wstrzymania działań bojowych na przedpolach Warszawy i Armia Czerwona uderzyłaby na miasto z marszu, Powstanie zakończyłoby się sukcesem. Problem w tym, że nie dawałoby to pewności na uznanie przez ZSRR władz Państwa Podziemnego jako prawowitego rząd Polskiego. Biorąc pod uwagę podejmowane wcześniej przez NKWD działania, po zwycięskim powstaniu, władze te zostałyby zapewne aresztowane.

Niezależnie od opinii na temat Powstania, należy jednak pamiętać, że zarówno powstańcy jak i cywile biorący udział w walkach wykazali się odwagą, bohaterstwem i poświęceniem, na które niewielu było gotowych. Nawet Niemcy docenili odwagę Powstańców Warszawskich.

Jeden z dwóch zdobytych przez powstańców czołgów PzKpfw V Panther

Jeden z dwóch zdobytych przez powstańców czołgów PzKpfw V Panther

1 2
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.