Podsumowanie

Rozwój polskich wojsk pancernych w okresie międzywojennym przebiegał w cieniu olbrzymiego wyścigu zbrojeń między Niemcami, ZSRR, a państwami zachodnimi. Polska trapiona problemami finansowymi nie mogła czynnie uczestniczyć w tej rywalizacji. Polskie konstrukcje pancerne były więc próbą stworzenia czołgów “na naszą miarę”. Nie tak nowoczesne jak konstrukcje innych państw, ale z drugiej strony tanie i w miarę dobrze uzbrojone.

Niestety “niespodziewany” wybuch wojny w 1939 roku przerwał wszystkie prace. Gdyby wojna wybuchła kilka lat później możliwe, że wszystko wyglądałoby inaczej. Z drugiej strony można mieć wątpliwości czy udałoby się doprowadzić którykolwiek projekt do końca, ponieważ na raz prowadzono ich kilka, przez co żaden nie był wystarczająco dofinansowany. Cały czas zmieniano również koncepcje i plany co do przyszłości polskich wojsk pancernych.

Polskie tankietki zdobyte przez niemców (fot. Hugo Jaeger)

Polskie tankietki zdobyte przez niemców (fot. Hugo Jaeger)

Polskie czołgi serii TP pod względem technicznym i konstrukcyjnym nie ustępowały projektom innych państw, zwłaszcza tych mniejszych. Niestety za wyjątkiem udanego 7TP, nie jest możliwe wiarygodne ocenienie możliwości pozostałych czołgów, których albo nie zbudowano, albo nie dokończono przed wybuchem wojny. Patrząc jednak z perspektywy lat, po wybuchu wojny rozwój czołgów przyśpieszył do tego stopnia, że pojazdy nowoczesne w 1939 roku już kilka lat później były przestarzałe. Ciężko powiedzieć, czy polskie konstrukcje mogłyby się rozwinąć również szybko.

Doświadczenie zdobyte w okresie międzywojennym zostało po wojnie wykorzystane do rozpoczęcie licencyjnej produkcji czołgów T-34/85 i T-55 oraz ich modernizowania. Dopiero po upadku komunizmu na początku lat 90-tych zbudowano pierwszy polski czołg – PT-91 Twardy.

Nietypowe zdjęcie przedstawiające tankietkę TK-1 na pomniku (fot. Hugo Jaeger)

Nietypowe zdjęcie przedstawiające tankietkę TK-1 na pomniku (fot. Hugo Jaeger)

W poniższych tabelach znajdziecie porównanie parametrów polskich czołgów serii TP z innymi konstrukcjami o podobnych parametrach i klasie oraz dostępnych mniej więcej w tym samym czasie. W przypadku czołgów 20/25TP podano orientacyjne dane z różnych źródeł ponieważ nie istnieją dokładne dane dla któregokolwiek z wielu konceptów tych czołgów jakie powstały.

Czołgi lekkie

Czołgi lekkie stanowiły trzon wielu armii w 1939 roku. Były uzbrojone w armaty kalibru od 20 mm do 47 mm. Pancerz tych pojazdów nie był zbyt gruby, więc już w 1940 roku przeniesiono je do zadań rozpoznawczych. W przypadku mniejszych państw, pojazdy tego typu były trzonem sił pancernych do końca wojny.

7TP T-26 M3 PzKpfw II Ausf. C
Masa 9,9 t 9,4 t 13,7 t 8,9 t
Załoga 3 3 4 3
Wymiary
  • długość – 4,56 m
  • szerokość – 2,4 m
  • wysokość – 2,3 m
  • długość – 4,62 m
  • szerokość – 2,4 m
  • wysokość – 2,3 m
  • długość – 4,53 m
  • szerokość – 2,6 m
  • wysokość – 2,4 m
  • długość – 4,8 m
  • szerokość – 2,2 m
  • wysokość – 2 m
Pancerz 5-17 mm 5-15 mm 10-51 mm 5-14 mm
Napęd silnik wysokoprężny Saurer VBLDb o mocy 110 KM silnik GAZ T-26 o mocy 90 KM silnik Continental W-670-9A o mocy 250 KM silnik Maybach HL 62 o mocy 140 KM
Prędkość 37 km/h 30 km/h 58 km/h 40 km
Uzbrojenie
  • 1x armata Bofors wz. 37 kalibru 37 mm
  • 1x km wz 30 kalibru 7,92 mm
  • 1x armata wz. 1932 lub 20K wz. 1934  kalibru 45 mm
  • 1x km DT kalibru 7,62 mm
  • 1x armata M6 kalibru 37 mm
  • 3x km Browning M1919 kalibru 7,62 mm
  • 1x działko KwK 30 L/55 kalibru 20 mm
  • 1x km MG34 kalibru 7,92 mm
Zasięg do 160 km do 120 km ok 119 km do 190 km
Produkcja 139 egzemplarzy około 12 000 egzemplarzy około 25 000 egzemplarzy 1856 egzemplarzy

 

Czołgi średnie/szybkie

W 1939 roku czołgi średnie nie były bardzo popularne. Ich czas nadszedł dopiero po 1940 roku. Głównie były przystosowane do walki z innymi czołgami i prowadzenia działań manewrowych. Na bazie czołgów średnich z czasem zaczęto budować jedne z pierwszych czołgów podstawowych. Można je nazwać pojazdami uniwersalnymi.

10TP Crusier Tank Mk I Crusader PzKpfw III Ausf. F BT-7
Masa 12,8 t 18,8 t 19,5 t 13,9 t
Załoga 4 5 5 3
Wymiary
  • długość – 5,4 m
  • szerokość – 2,55 m
  • wysokość – 2,2 m
  • długość – 5,98 m
  • szerokość – 2,6 m
  • wysokość – 2,2 m
  • długość – 5,3 m
  • szerokość – 2,9 m
  • wysokość – 2,4 m
  • długość – 5,66 m
  • szerokość – 2,3 m
  • wysokość – 2,4 m
Pancerz 16-20 mm 7-39 mm  5-15 mm 6-20 mm
Napęd silnik American La France o mocy 240 KM silnik Nuffield Liberty Mk II o mocy 340 KM silnik Maybach HL 120 TRM o mocy 300 KM silnik Mikulin M-17T o mocy 400 KM
Prędkość 50 km/h (na kołach 75 km/h) 43 km/h 40 km/h 72 km/h
Uzbrojenie
  • 1x armata Bofors wz. 37 kalibru 37 mm
  • 2x km wz 30 kalibru 7,92 mm
  • 1x armata 2-pounder QF kalibru 40 mm
  • 2x km Besa kalibru 7,92 mm
  • 1x armata KwK 35/36 kalibru 37 mm
  • 3x km MG34 kalibru 7,92 mm
  • 1x armata 45 kalibru 45 mm
  • 2x km DT kalibru 7,62 mm
Zasięg do 210 km do 300 km do 165 km do 460 km
Produkcja 1 prototyp 4940 egzemplarzy 450 egzemplarzy 4613 egzemplarzy

 

Czołgi ciężkie

W 1939 roku czołgami ciężkimi określano takie czołgi jak choćby PzKpfw IV. Nawet czołg piechoty Matilda Mk II mógł być uznany za czołg ciężki. Głównym zadaniem tych pojazdów było wspieranie piechoty i niszczenie umocnień. Większość czołgów tej klasy była wyposażona w związku z tym w armaty większego kalibru, ale o małej prędkości wylotowej pocisków. Wyjątkiem jest wspomniana Matilda, w której zastosowano standardową armatę 40 mm.

20/25TP (dane uśrednione) Matilda Mk II T-28 PzKpfw IV Ausf. B
Masa 22-25 t 26,9 t 24,4-32,5 t 17,7 t
Załoga 4-7 4 6 5
Wymiary
  • długość – 7,3 m
  • szerokość – 2,6 m
  • wysokość – 2,8 m
  • długość – 5,7 m
  • szerokość – 2,59 m
  • wysokość – 2,5 m
  • długość – 7,37m
  • szerokość – 2,87 m
  • wysokość – 2,6 m
  • długość – 5,87 m
  • szerokość – 2,83 m
  • wysokość – 2,85 m
Pancerz do 60 mm 10-78 mm 10-80 mm 10-30 mm
Napęd silnik o mocy 300-550 KM dwa silniki Layland o łącznej mocy 190 KM silnik M-17 lub M17LO o mocy 500 KM silnik Maybach HL 120 TR o mocy 265 KM
Prędkość do 45 km/h 24 km/h 42 km/h 35 km/h
Uzbrojenie
  • 1x armata 75 mm
  • 2-3 km kalibru 7,92 mm
  • 1x armata 2-pounder QQF kalibru 40 mm
  • 1x km Besa kalibru 7,92 mm
  • 1x armata KT-28 lub L-10 kalibru 76,2 mm
  • 3-5 km DT kalibru 7,62 mm
  • 1x armata KwK 37 L/24 kalibru 75 mm
  • 1x km MG34 kalibru 7,92 mm
Zasięg około 210 km do 257 km do 190 km do 140 km
Produkcja Plany ponad 2900 egzemplarzy 5030 egzemplarze około 262 egzemplarzy
1 2 3 4 5
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.