Na początku lat 80. NASA zaczęła wykorzystywać w swoich misjach statki kosmiczne znacząco różniące się od dotychczasowych – promy kosmiczne. W przeciwieństwie do rakiet, był to pojazdy wielokrotnego użytku, które mogły samodzielnie wylądować na ziemi. Po 30 latach od pierwszego lotu wahadłowca, 21 lipca 2011 roku ich era dobiegła jednak końca. Tego dnia zakończyła się ostatnia misja promu kosmicznego Atlantis.

Łącznie zbudowano 5 promów kosmicznych: Columbia, Challenger, Discovery, Atlantis i Endeavour. Dwa pierwsze uległy katastrofom, w których zginęły całe ich załogi. Pozostałe eksploatowano bardzo intensywnie aż doi 2011 roku. Endeavour, będący ostatnią maszyną programu, w przeciwieństwie do pozostałych promów nie był planowany. Decyzję o jego budowie podjęto po katastrofie Challengera w 1986 roku.

Prezentacja Endeavoura w 1991 roku

Prezentacja Endeavoura w 1991 roku

Prom był dosłownie składakiem. Złożono go z części zapasowych i niewykorzystanych elementów innych promów. Było to nietypowe rozwiązanie, ponieważ firma Rockwell International zaproponowała zbudowanie w tej samej cenie dwóch nowych promów, a dodatkowo istniał jeszcze “pseudo prom” Discovery, wykorzystywany do prób w atmosferze, którego można było przerobić.

Prace nad wahadłowcem rozpoczęto w lutym 1987 roku. W swój pierwszy lot prom wzbił się 7 maja 1992 roku. Misja zakończyła się 16 maja 1992 roku. W kolejnych latach Endeavour wziął udział w 25 misjach, spędzając w kosmosie ponad 296 godzin i wykonując 4671 orbit wokół ziemi, oraz pokonując dystans 197 761 262 km. Przez jego pokład przewinęło się 154 astronautów. Swoją nazwę wahadłowiec zawdzięcza brytyjskiemu okrętowi HMS Endeavour, którego kapitanem był James Cook.

Prom kosmiczny Endeavour (fot. NASA)

Prom kosmiczny Endeavour (fot. NASA)

Eksploatacja promu była dosyć “typowa”. Nigdy nie doszło do większych incydentów, ani wypadków. W 2006 roku wahadłowiec przeszedł sporą modernizację. Mimo to głównie ze względu na wiek i koszty eksploatacji Endeavour podzielił los pozostałych maszyn tego typu.

16 maja 2011 roku prom wyruszył w swoją ostatnią misję – STS-134. Początkowo zakładano, że będzie to również ostatnia misja w historii programu promów kosmicznych, ale w lipcu Atlantis wziął udział w jeszcze jednej misji.

Prom kosmiczny Endeavour w drodze do Los Angeles (fot. NASA)

Prom kosmiczny Endeavour w drodze do Los Angeles (fot. NASA)

Po wycofaniu z eksploatacji NASA zdecydowała się na przekazanie Endeavoura do muzeum. Wybór padł na California Science Center w Los Angeles. Ze względu na swoje mizerne właściwości lotne, nie pozwalające na samodzielny lot, do celu prom dotarł na pokładzie Boeinga 747-100 służącego jako nosiciel wahadłowców.

Punktem kulminacyjnym pożegnalnego lotu była seria niskich przelotów nad różnymi atrakcjami turystycznymi w Kalifornii, w tym nad mostem Golden Gate. Zanim Endeavour dotarł do muzeum, musiał przejechać na specjalnej przyczepie 20 kilometrową trasę. Była to trudna operacja,, która trwała 3 dni.

Prom kosmiczny Endeavour w drodze do muzeum (fot. Joe Marino-Bill Cantrell)

Prom kosmiczny Endeavour w drodze do muzeum (fot. Joe Marino-Bill Cantrell)

Chociaż promy kosmiczne były bardzo użytecznymi pojazdami, ich wiek i koszty eksploatacji sprawiły, że trzeba było je wycofać. Obecnie trwają prace nad ich następcami, ale nie wróżą one szybkiego wprowadzenia do eksploatacji nowych wahadłowców. Głównie dlatego, że koszt wykorzystania rakiet do wynoszenia ludzi i sprzętu na orbitę jest dalej znacznie niższy niż w przypadku promów kosmicznych.

Sporo ciekawych zdjęć z ostatniego lotu Endeavoura do Los Angeles można znaleźć na TEJ stronie.