Krótka kariera

Zanim przystąpiono do budowy pierwszego okrętu, projekt przetestowano na modelu w skali 1:10. Następnie przystąpiono do budowy infrastruktury potrzebnej do montażu elementów kadłuba okrętów, wykonanych z tytanu. Prace nad pierwszą jednostką typu, TK-208, rozpoczęto 30 czerwca 1976 roku w Siewierodwińsku. Okręt zwodowano 27 września 1979 roku, a do służby wszedł 23 grudnia 1981 roku. Następnie rozpoczęto budowę 6 kolejnych okrętów, z łącznie 8 planowanych. Do upadku Związku Radzieckiego oddano do eksploatacji 5 z nich.

Jeden z okrętów projektu 941 podczas budowy

Jeden z okrętów projektu 941 podczas budowy

Warto dodać, że początkowo amerykański wywiad nie był w stanie zidentyfikować celu powstania hal, w których budowano okręty projektu 941. Rozważano różne hipotezy, w tym projekt budowy podwodnych okrętów transportowych.

Numer Nazwa własna Położenie stępki Wodowanie Wejście do służby Los
TK-208 Dmitrij Donskoj 30 czerwca 1976 roku 27 września 1979 roku 23 grudnia 1981 roku Zmodernizowany do standardu 941UM, wykorzystywany do testów pocisków balistycznych, obecnie pozostaje w eksploatacji
TK-202 22 kwietnia 1978 roku 23 września 1982 roku 28 grudnia 1983 roku Wycofany ze służby w czerwcu 1999 roku, zezłomowany przy wsparciu finansowym USA
TK-12 Simbirsk 19 kwietnia 1980 roku 17 grudnia 1983 roku 26 grudnia 1984 roku Wycofany ze służby w 1996 roku, zezłomowany w latach 2006-2008
TK-13 23 lutego 1982 roku 30 kwietnia 1985 roku 26 grudnia 1985 roku Wycofany ze służby w 1997 roku, zezłomowany w latach 2007-2009
TK-17 Archangielsk 9 sierpnia 1983 roku 12 grudnia 1986 roku 15 grudnia 1987 roku Wycofany ze służby w 2006 roku, obecnie w rezerwie, planowana przebudowa i modernizacja
TK-20 Severstal 27 sierpnia 1985 roku 11 kwietnia 1989 roku 19 grudnia 1989 roku Wycofany ze służby w 2004 roku, obecnie w rezerwie, planowana przebudowa i modernizacja
TK-210 1986 rok Nigdy nie ukończony, zezłomowany w stoczni

Początkowo, po wejściu do służby okręty projektu 941 borykały się z problemami technicznymi, które z czasem rozwiązano. W latach 90. sytuacja ekonomiczna w Rosji po upadku związku Radzieckiego szybko się pogorszyła. W związku z tym drogie w eksploatacji okręty projektu 941 stały się jednymi z pierwszych ofiar cięć budżetowych. Trzy okręty (TK-202, TK-12 i TK-13) wycofano ze służby w latach 1996-1999 i zezłomowano, dwa kolejne (TK-17 i TK-20) przeniesiono natomiast do rezerwy. W służbie pozostał jedynie okręt TK-208, który otrzymał nazwę Dmitrij Donskoj i został zmodernizowany do standardu 941UM. W ramach prac okręt dostosowano do przenoszenia pocisków balistycznych R-30 Buława, opracowanych z myślą o okrętach podwodnych projektu 955 Borei, będących następcą Typhoonów.

Jeden z Typhoonów obok wielozadaniowego okrętu podwodnego projektu 971 Szczuka o długości 110 m

Jeden z Typhoonów obok wielozadaniowego okrętu podwodnego projektu 971 Szczuka o długości 110 m

Los zachowanych w rezerwie okrętów TK-17 i TK-20 jest niepewny. W ciągu ostatnich kilkunastu lat pojawiły się informacje o planach ich zezłomowania w związku z wycofaniem pocisków balistycznych typu R-39 z eksploatacji (na mocy traktatów). rozważano również ich przebudowania na podwodne jednostki transportowe – z przedziałem ładunkowym umieszczonym zamiast wyrzutni pocisków balistycznych), ale planów tych nie zrealizowano.

Na początku 2019 roku pojawiła się jednak informacja o planach przebudowania obu jednostek i przystosowania ich do przenoszenia pocisków manewrujących (podobny los spotkał kilka amerykańskich okrętów typu Ohio). Ciężko ocenić realność tego pomysłu, ponieważ rosyjska flota ma spore problemy finansowe, czego dowodem są przedłużające się “wieczne” remonty wielu dużych okrętów. Brakuje również pieniędzy na naprawy i modernizacje starszych jednostek, przez co program przebudowy dwóch okrętów typu Typhoon może nie mieć szans na realizację.

Jeden z okrętów projektu 941

Jeden z okrętów projektu 941

Również los TK-208 nie jest pewny, ponieważ od 2013 roku w służbie znajdują się już okręty projektu 955, w związku z czym utrzymanie kolejnego okrętu, nadającego się tylko do zadań badawczych wydaje się zbędne. Według dostępnych informacji, okręt obecnie obsadzony jest szczątkową załogą. Pojawiają się informacje, że po 2020 roku zostanie zezłomowany.

Podsumowanie

Okręty projektu 941 Akuła od początku budziły wiele emocji. Ze względu na olbrzymie rozmiary (są to największe kiedykolwiek zbudowane okręty podwodne, zarówno pod względem wyporności jak i długości), narosło wokół nich wiele mitów i legend. W 1984 roku amerykański powieściopisarz Tom Clancy napisał książkę “Polowanie na Czerwony Październik”. Była to jego pierwsza książka i początek udanej serii powieści. Podczas prac nad książką nie miał on dostępu do rzetelnych informacji o Typhoonach, w związku z czym pojawiło się w niej wiele niesprawdzonych i błędnych informacji.

Na podstawie książki w 1990 nakręcono również film, w którym główne role zagrali Sean Connery i Alec Baldwin. Film ten również zawierał wiele przekłamań, zwłaszcza w kwestii zaprezentowanego wyglądu wnętrza okrętu.

Atomowy krążownik rakietowy Piotr Wielki i największy okręt podwodny na świecie TK-208 Dmitrij Dońskij w Zatocie Fińskiej (fot. Leif Rosas)

Atomowy krążownik rakietowy Piotr Wielki i największy okręt podwodny na świecie TK-208 Dmitrij Dońskij w Zatocie Fińskiej (fot. Leif Rosas)

W swoim czasie okręty te były jednymi z najnowocześniejszych i najbardziej niebezpiecznych. Od początku Rosjanie zakładali, że będą one operować w rejonach arktycznych, gdzie były poza zasięgiem amerykańskiej floty. Przystosowano je również do przebijania się przez pokrywę lodową, co znacząco ułatwiało odpalanie pocisków balistycznych.

Można jednak śmiało powiedzieć, że okręty te były jednym z kilku czynników, które doprowadziły do upadku ZSRR. Koszty ich budowy nie są znane, ale prawdopodobnie były bardzo wysokie i znacznie nadwyrężyły radziecki budżet.

Jeden z Typhoonów podczas rozbiórki (fot. Natalia Mironova/NGT)

Jeden z Typhoonów podczas rozbiórki (fot. Natalia Mironova/NGT)

Na koniec warto dodać ciekawostkę na temat nazewnictwa okrętów. Ich oficjalne rosyjskie oznaczenie to projekt 941 Akuła (rekin), a w kodzie NATO określane są jako Typhoon. W systemie NATO kod Akuła otrzymały natomiast okręty podwodne projektu 971 Szczuka-B i Szczuka-M, będące zupełnie innymi jednostkami. Jest to źródłem wielu pomyłek w niektórych publikacjach.

Sporo zdjęć z wnętrza okrętów projektu 941 można znaleźć w tych dwóch wpisach rosyjskiego bloggera – Link 1, Link 2, Link 3.

1 2
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.