W ZSRR zbudowano wiele niesamowitych pojazdów i maszyn latających. Największy samolot, olbrzymie śmigłowce, latające dźwigi i liczne olbrzymie bombowce naddźwiękowe. W 1968 roku zbudowano również największy na świecie śmigłowiec – Mil Mi-12. Jak przystało na tak nietypową konstrukcję… nie zyskała ona popularności.

Geneza

Na początku lat 60-tych w ZSRR do eksploatacji zaczęły wchodzić nowe coraz większe samoloty i śmigłowce. Rosnące potrzeby transportowe i olbrzymie możliwości jakie oferowały śmigłowce sprawiały, że przed konstruktorami otwierały się nowe możliwości. Tym samym między konstruktorami z USA i ZSRR rozpoczęła się olbrzymia rywalizacja.

Mil Mi-12

Mil Mi-12

Jej wynikiem były coraz większe i potężniejsze samoloty i śmigłowce, które często powstawały tylko w celu pobicia rekordów. W 1959 roku w biurze konstrukcyjnym zakładów Mil rozpoczęto prace nad rekordowym, olbrzymim śmigłowcem transportowym.

Maszyna miała służyć do transportu olbrzymich ładunków (np. pocisków nuklearnych) na duże odległości. Uznano, że śmigłowiec ma mieć możliwości transportowe podobne do największym samolotów transportowych, ale dzięki możliwości pionowego startu i lądowania byłby bardziej praktyczny. Pod względem konstrukcji ładowni, maszyna miała być zunifikowana z samolotem An-22.

Oficjalne zamówienie rządowe na maszynę spłynęło w 1961 roku i zaowocowało rozpoczęciem długich i trudnych prac. Ambitny projekt nie miał sobie równych, w związku z czym konstruktorzy mieli pełne ręce roboty.

Antonow An-22 Anteusz - jeden z największych seryjnie produkowanych samolotów transportowych

Antonow An-22 Anteusz – jeden z największych seryjnie produkowanych samolotów transportowych

Największy śmigłowiec na świecie

Projektowany śmigłowiec otrzymał oznaczenie Mil Mi-12. Maszyna miała układ dwuwirnikowy, taki sam jak w eksperymentalnym śmigłowcu Kamow Ka-22, gdzie wirniki umieszczono na wysięgnikach po bokach kadłuba. Różnica polegała jednak na wielkości obu konstrukcji.

Kamow Ka-22

Kamow Ka-22

Mi-12 miał 37 m długości, 67 m rozpiętości (wysięgniki na których umieszczono wirniki) i 12,5 m wysokości. Masa pustej maszyny wynosiła 69 ton, a maksymalna masa startowa 105 ton. Napęd stanowiły 4 silniki Sołowiew D-25VF o mocy 6500 KM każdy, będące rozwinięciem jednostek zastosowanych w śmigłowcu Mi-6. Napędzały one wirniki o średnicy 35 m.

Prędkość maksymalna Mi-12 wynosiła 260 km/h, a przelotowa 240 km/h. Zasięg wynosił zaledwie 500 km, ale po zastosowaniu dodatkowych zbiorników paliwa wzrastał do 1000 km. Załogę stanowiło 6 osób – dwóch pilotów, inżynier pokładowy, elektryk, nawigator i radiooperator. W ładowni można było przewieźć 196 pasażerów lub około 30 ton ładunku.

Mil Mi-12

Mil Mi-12

W swój pierwszy lot śmigłowiec miał się wzbić 27 czerwca 1967 roku. Niestety chwilę po starcie maszyna wpadła w drgania i musiała wylądować. Operacja zakończyła się uszkodzeniem podwozia. Drgania spowodowane były złą konstrukcją wysięgników, na których umieszczono wirniki wraz z silnikami.

Taki układ konstrukcyjny podyktowany był problemami z przeniesieniem mocy z silników na wirniki, gdyby cały układ napędowy umieszczono w kadłubie. Po przeprowadzeniu stosownych przeróbek, Mi-12 ponownie wzbił się w powietrze 10 lipca 1968 roku. Tym razem lot przebiegł pomyślnie.

Mil Mi-12

Mil Mi-12

Po zakończeniu prób fabrycznych maszyna rozpoczęła loty rekordowe i pokazowe. Pierwszy rekord ustanowiono już 22 lutego 1969 roku, kiedy to Mi-12 wzniósł się na wysokość 2951 m z ładunkiem 31 030 kg. Kolejny rekordowy lot miał miejsce 6 października 1969 roku. Tego dnia Mi-12 wyniósł na wysokość 2255 m ładunek o masie 44 205 kg. Rekord ten pozostaje niepobity do dnia dzisiejszego. Podczas obu lotów pilotem był Wasilij Kołoszenko.

W 1971 roku Mi-12 został zaprezentowany na Salonie Lotniczym w Paryżu na lotnisku Le Bourget. Po zakończeniu prób pierwszego prototypu Mi-12, rozpoczęto montaż drugiej maszyny. Prace nad nią zostały jednak opóźnione z powodu braku silników i w swój pierwszy lot śmigłowiec wzbił się dopiero w marcu 1973 roku.

Mil Mi-12

Mil Mi-12

Niestety już w 1974 roku cały program budowy śmigłowców Mi-12 zamknięto. Powodem było wejście do eksploatacji mniejszych i łatwiejszych w obsłudze śmigłowców i samolotów (min. Mi-26). Oba prototypy Mi-12 zostały uziemione. Pierwszy pozostał w zakładach Mila w Panki, gdzie pozostawiony bez odpowiedniej konserwacji niszczeje. Drugi trafił do muzeum lotniczego w Monino pod Moskwą.

Zbyt ambitny

Mi-12 pozostają największymi śmigłowcami jakie kiedykolwiek zbudowano i jakie wzbiły się w powietrze. Maszyny te powstały na długo przed wprowadzeniem do użycia zaawansowanych systemów komputerowych pomagających w pilotażu.

Mimo to w trakcie swojej krótkiej eksploatacji Mi-12 dały się poznać jako wytrzymałe śmigłowce i olbrzymich możliwościach transportowych. Z drugiej strony eksploatacja i obsługa tak wielkich maszyn była bardzo kłopotliwa i nawet ich możliwości nie rekompensowały kosztów obsługi.

Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.