Gdy w 1862 roku na wodach Hampton Roads starły się amerykańskie okręty pancerne USS Monitor i CSS Virginia, era drewnianych okrętów wojennych definitywnie dobiegła końca. Stalowy pancerz, napęd parowy i potężne działa umieszczone w wieżach miały całkowicie odmienić rozwój flot wszystkich państw świata.

W krótkim czasie po tej pamiętnej bitwie zaczęły powstawać kolejne coraz większe okręty wojenne. Największymi z nich były pancerniki. Okręty te nazywano królami mórz, ze względu na ich wielkość, potężne uzbrojenie oraz wytrzymałość.

Pancernika Mikasa w 1905 roku

Pancernika Mikasa w 1905 roku

Pre-dreadnoughty

Rozwój pancerników pod koniec XIX wieku i na początku XX był bardzo chaotyczny. W tym czasie pojawiło się wiele dziwnych konstrukcji, z których niektóre miały swoje uzbrojenie w obracanych wieżach, inne, w odkrytych barbetach a jeszcze inne były najeżone lufami ze wszystkich stron i nazywane były pancernika kazamatowymi.

W ostatniej dekadzie XIX wieku wygląd pancerników zaczął się ujednolicać. Rozwój technologii sprawił, że nowe pancerniki cechowało przede wszystkim silne, zróżnicowane uzbrojenie, umieszczone zarówno w wieżach jak i w licznych kazamatach (boczne stanowiska ogniowe, mające szersze pole ostrzału niż w przypadku żaglowych okrętów liniowych). Okręty te miały mieć jak najbardziej uniwersalne uzbrojenie, zdolne do niszczenia zarówno dużych jak i małych okrętów.

Pancernik Mikasa

Pancernik Mikasa

Gdy w 1906 roku wszedł do eksploatacji brytyjski pancernik HMS Dreadnought, wszystkie starsze pancerniki zaczęto określać jako tzw. pre-dreadnoughty. Brytyjski okręt zdeklasował bowiem inne konstrukcje pod wieloma względami. Największą zaletą nowego typu pancerników było potężne główne uzbrojenie umieszczone w wieżach i ujednolicone (w starszych okrętach w wieżach głównych montowano różne armaty a w Dreadnought-cie wszystkie armaty główne miały ten sam kaliber) w porównaniu do starszych okrętów oraz rezygnacja z dużej ilości lżejszych dział. Nowy okręt miał również lepsze systemy kierowania ogniem.

Pre-dreadnoughty szybko zaczęły znikać z mórz, wypierane przez lepsze i nowocześniejsze pancerniki. Do dnia dzisiejszego przetrwał zaledwie jeden pre-dreadnought – japoński Mikasa.

Pancernik Mikasa

Prace nad pancernikiem Mikasa rozpoczęto w 1899 roku. Okręt powstawał w brytyjskiej stoczni Vickersa w ramach programu 6+6, zakładającego budowę 4 pancerników i 4 krążowników pancernych w Wielkiej Brytanii plus dwóch już budowanych tam okrętów i 2 krążowników pancernych z Francji i Niemiec.

Mikasa krótko po wejściu do służby

Mikasa krótko po wejściu do służby

Dwa z pancerników budowanych w Wielkiej Brytanii oparte były na brytyjskich pancernikach typu Royal Sovereign, natomiast pozostałe 4 na typie Majestic. Okręty te nieznacznie się od siebie różniły, tym samym każdy z nich należał do innego typu.

Stępkę pod Mikasę położono 24 stycznia 1899 roku, a wodowanie nastąpiło 8 listopada 1900 roku. Okręt wszedł do służby dwa lata później, 1 marca 1902 roku.

Mikasa miała długość 131 metrów i wyporność ponad 15 000 ton. Okręt uzbrojony był w 4 armaty kalibru 305 mm, umieszczone po dwie w dwóch wieżach (po jednej na dziobie i rufie), oraz 14 armat 152 mm, 20 armat 76 mm i 8 armat kalibru 37 mm.

Pancernik Mikasa

Pancernik Mikasa

Dwie maszyny parowe o mocy 15 000 KM rozpędzały okręt do prędkości 18 węzłów. Do opancerzenia okrętu wykorzystano stal Kruppa o grubości 228 mm (tzw. pas burtowy), 203 mm (barbety i wieże) oraz 51-76 mm (pokład). Załogę stanowiło 830 marynarzy i oficerów. Koszt budowy okrętu w 1899 roku wyniósł 8,8 mln jenów (880 000 funtów).

Ze względu na kilka modyfikacji w konstrukcji okrętu, jakich zażyczyli sobie Japończycy, był to jeden z najpotężniejszych okrętów wojennych na świecie w owym czasie.

Mikasa po ponownym uruchomieniu jako okręt Muzeum

Mikasa po ponownym uruchomieniu jako okręt Muzeum

Gdy w 1904 roku wybuchła wojna rosyjsko-japońska, okręt wziął w niej udział jako jednostka flagowa admirała Togo. Podczas bitwy pod Cuszimą jednostka otrzymała 30 trafień, ale ogólnie uszkodzenia były niewielkie. Po zakończeniu walk, 11 września 1905 roku doszło do tragicznego wypadku. W wyniku eksplozji amunicji na rufie okrętu, jednostka zatonęła w porcie Sasebo. Zginęło wówczas 340 marynarzy.

W kolejnym roku okręt podniesiono z dna i wyremontowano. Ponownie do służby wszedł w 1908 roku. Był to jednak okres szybkich zmian i rozwoju okrętów wojennych, którego przełomem było pojawienie się w 1906 roku HMS Dreadnoughta.

Pancernik Mikasa w 1908 roku

Pancernik Mikasa w 1908 roku

Podczas I wojny światowej okręt był już zupełnie przestarzały, w związku z czym, wykorzystywano go jako okręt obrony wybrzeża. Po zakończeniu wojny Mikasa wziął udział w interwencji w Rosji podczas walk z bolszewikami. 20 września 1923 roku okręt został ostatecznie wycofany z eksploatacji min. ze względu na postanowienia Traktatu Waszyngtońskiego.

Traktat waszyngtoński – podpisane 6 lutego 1922 roku porozumienie między rządami USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i Japonii, dotyczące min. ograniczenia wielkości i siły ognia flot.

Traktat zakładał ograniczenia w dopuszczalnym tonażu flot poszczególnych państw, przede wszystkim w odniesieniu do pancerników, krążowników i lotniskowców. W wyniku podpisania traktatu, wiele okrętów wojennych zostało zezłomowanych lub przezbrojonych.

Postanowienia traktatu były przestrzegane w różny sposób. Powstało wiele dziwnych okrętów, które omijały postanowienia traktatu. Postanowienia traktatu waszyngtońskiego obowiązywały do 1936 roku. Okres ten nazywa się tzw. “wakacjami morskimi”.

Mikasa w latach 50. przed odbudową

Mikasa w latach 50. przed odbudową

W 1926 roku uznano, że stary pancernik jest wart zachowania jako okręt muzeum. Okręt przetrwał II wojnę światową, jednakże został mocno zdewastowany. Dzięki staraniom organizacji z Japonii i USA jednostkę przywrócono do odpowiedniego stanu i ponownie otworzono jako muzeum w 1961 roku. Mikasa pozostaje okrętem-muzeum do dnia dzisiejszego.

Jako ciekawostkę warto dodać, że okręt ten dostępny jest również w grze World of Warships – możecie skorzystać z tego linku, aby założyć nowe konto lub wrócić do gry i uzyskać dodatkowe bonusy.

Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.