Martin XB-48 – zapomniany rywal Boeinga B-47 Stratojet

Pod koniec II wojny światowej w USA rozpoczęto prace nad wieloma projektami nowych typów samolotów wykorzystujących najnowsze rozwiązania techniczne oraz technologie. Projekty te miały doprowadzić do powstania pierwszej generacji myśliwców i bombowców wykorzystujących napęd odrzutowy. Jednym z takich projektów był tzw. „The Class of ’45”, którego celem było zaprojektowanie nowego średniego bombowca. Ostatecznie projekt ten doprowadził do powstania pierwszych amerykańskich bombowców strategicznych o napędzie odrzutowym. Wśród maszyn, które brały udział w tym projekcie był m.in. Martin XB-48.

Geneza

Mimo opóźnień w rozpoczęciu amerykańskiego programu rozwoju samolotów o napędzie odrzutowym, USAAF w krótkim czasie zaczęło nadrabiać zaległości, głównie dzięki prowadzonym równolegle licznym projektom nowych samolotów. W 1944 roku USAAF zainicjowały ambitny program mający na celu opracowanie nowej generacji średnich bombowców o napędzie odrzutowym, które miały docelowo zastąpić bombowce o napędzie tłokowym.

W toku prac nad koncepcją tych maszyn, ewoluowała ona w projekt znacznie większego samolotu dysponującego zasięgiem ponad 5600 km przy prędkości przelotowej około 720 km/h. Do konkursu na maszynę zgłosiło się kilka firm, z których ostatecznie dopuszczono do dalszych prac 4 projekty, określ potocznie jako „The Class of ’45”.

• North American XB-45 Tornado: Projekt tej firmy, oznaczony jako NA-130, był jednym z najwcześniejszych. Zakładał on zastosowanie czterech silników odrzutowych General Electric J35-GE-7, umieszczonych w parach pod skrzydłami.
• Convair XB-46: Propozycja tej firmy była znana pod nazwą wewnętrzną Model 106. Zakładała ona zastosowanie podobnego układu silników jak w XB-45, czyli czterech jednostek Pratt & Whitney J40-PW-6, ale o odmiennym kształcie kadłuba i skrzydłach.
• Boeing XB-47 Stratojet: Ten projekt, początkowo oznaczony jako Model 450, był najbardziej rewolucyjny. Wyróżniał się zastosowaniem sześciu silników odrzutowych General Electric J35-GE-7 (później J47), zawieszonych na pylonach pod silnie skośnymi skrzydłami.
• Martin XB-48: Firma Glenn L. Martin Company z Baltimore, w stanie Maryland, przedstawiła swój projekt, który został oznaczony jako Model 234. Od początku wyróżniał się on unikalnym podejściem do rozmieszczenia silników w grupach po trzy pod skrzydłami.

Ostatecznie za najbardziej perspektywiczne konstrukcje uznano XB-45 i XB-47, które jako jedyne weszły do produkcji seryjnej. Najważniejszą konstrukcją był jednak XB-47, który stał się pierwszym wykorzystywanym na szeroką skalę amerykańskim bombowcem strategicznym o napędzie odrzutowym.

Krótka kariera w cieniu B-47

Projekt XB-48 został zaprezentowany przedstawicielom sił powietrznych w grudniu 1944 roku, a 1 maja 1945 roku firma Martin otrzymała kontrakt na budowę prototypu. Ostatecznie 13 grudnia 1946 roku kontrakt zmieniono na dwa prototypy kosztujące 10,9 mln dolarów. Pierwsza z maszyn miała być gotowa w 1947 roku, a druga w 1948 roku.

Pierwszy prototyp XB-48 został zbudowany w zakładach Martina i po wzbił się w powietrze 22 czerwca 1947 roku z lotniska w Middle River, w stanie Maryland. Za sterami zasiadł pilot doświadczalny O. E. „Pat” Tibbs. Prototyp wykonał trwający 37 minut lot do bazy lotniczej NAS Patuxent River. Lot zakończył się twardym lądowaniem i wypadnięciem z pasa, podczas którego uszkodzeniu uległy opony, a załoga odniosła lekkie obrażenia.

Po naprawach maszyna wróciła do służby i wykonała jeszcze 102 loty, spędzając w powietrzu 105 godzin. Drugi prototyp oblatano z opóźnieniem 16 października 1948 roku i do zakończenia projektu samolot wykonał tylko 35 lotów, spędzając w powietrzu 63 godziny. Podczas prób w locie, inżynierowie szybko odkryli szereg problemów, który pokazywały, że XB-48 wymagałby bardzo dużych nakładów prac, aby stać się pełnowartościową maszyną bojową. Układ silników w gondolach okazał się nieefektywny pod względem aerodynamicznym i sprawiał trudności w obsłudze. Sam samolot był cięższy niż zakładano, przez co miał za mały zasięg i słabe osiągi. Ogólny układ aerodynamiczny również pozostawiał wiele do życzenia, a maszyna wykazywała niestabilność w locie oraz podczas lądowania.

Od początku prac nad XB-48, projekt był skazany na porażkę. Maszyna była zdecydowanie gorzej zaprojektowana niż konkurencyjny Boeing XB-47 Stratojet, który został skierowany do produkcji seryjnej krótko po oblocie. Na początku 1948 roku po serii lotów próbnych potwierdzono, że XB-47 jest bardziej perspektywiczną konstrukcją. W związku z tym, 31 marca 1949 roku dalsze prace nad XB-48 zostały wstrzymane. W tym samym czasie rozebrano pierwszy prototyp, aby wykorzystać jego części do napraw drugiej maszyny, która jeszcze była eksploatowana jako maszyna testowa. Ostatecznie samolot został zniszczony we wrześniu 1951 roku w trakcie prób wytrzymałościowych.

Dane taktyczno-techniczne

Martin XB-48 był unikalnym projektem, który wyróżniał się na tle konkurencji. Jego główną cechą konstrukcyjną było sześć silników turboodrzutowych General Electric J35, które umieszczono w trzech gondolach, po jednej pod każdym skrzydłem. Rozwiązanie to, choć oryginalne, budziło pewne obawy co do wydajności i aerodynamiki. Samolot miał smukły, opływowy kadłub i proste skrzydła o dużej rozpiętości. Załoga miała liczyć tylko trzy osoby, ponieważ zrezygnowano z większości stanowisk strzelców pokładowych, których uznano za zbędnych dla tak szybkich maszyn. Samolot otrzymał również bardzo nietypowe podwozie umieszczone pod kadłubem wraz z dodatkowymi kołami podpierającymi skrzydła.

Podsumowanie

Martin XB-48 był jednym z kilku przejściowych projektów samolotów o napędzie odrzutowym opracowanych pod koniec lat 40. w USA. Większość z opracowanych wówczas maszyn nie weszła do produkcji seryjnej, głownie z powodu przestarzałej konstrukcji i bardzo szybkiego rozwoju technologii lotniczych. Tylko samoloty, które już na etapie projektu wyprzedzały swoje czasy miały szansę na realizację. Inne, bardziej tradycyjne i zachowawcze projekty stawały się często przestarzałe zanim prototypy wzbiły się w powietrze.

Paradoksalnie również Boeing B-47 Stratojet mimo swojego sukcesu, szybko stał się ofiarą rewolucji, którą zapoczątkował i został zastąpiony wywodzącym się z niego Boeingiem B-52 Stratofortress, który pozostaje w eksploatacji do dnia dzisiejszego.