Dalsza, trudna historia

Na przełomie XIX i XX wieku Kanał Sueski zaczął zyskiwać coraz większą popularność. W 1888 roku na mocy Konwencji z Konstantynopola kanał został uznany za neutralny, ale chroniony przez wielką Brytanię (która w ty czasie w pewnym sensie okupowała Egipt). Brytyjska kontrola nad kanałem oznaczała jednak, że podczas konfliktów zbrojnych, wrogowie Wielkiej Brytanii nie mogli korzystać z kanału.

Podczas I wojny światowej Brytyjczycy bronili kanał przed wojskami Osmańskimi, natomiast podczas II wojny światowej Niemcy i Włosi bezskutecznie starali się dotrzeć do kanału, aby umożliwić transport surowców z i do Azji, oraz wojsk do Afryki Wschodniej.

Kanał Sueski przed poszerzeniem (fot. Axelspace Corporation)

Kanał Sueski przed poszerzeniem (fot. Axelspace Corporation)

Punktem zwrotnym w historii Kanału Sueskiego był rok 1956 roku. Rządzący w tym czasie Egiptem Gamal Abdel Nasser 26 czerwca znacjonalizował  firmę zarządzającą kanałem w odpowiedzi na wycofanie się Wielkiej Brytanii i USA z wsparcia przy budowie Wielkiej Tamy Asuańskiej. Kraje te zdecydowały się na ten krok aby zniechęcić Egipt do współpracy z Związkiem Radzieckim. Odniosło to jednak odwrotny skutek.

W tej sytuacji władze Francji i Wielkiej Brytanii postanowiły przeprowadzić interwencję w celu odblokowania kanału i odzyskania nad nimi kontroli. W działania te włączył się również Izrael, którego statki nie mogły pływać przez kanał już od 1949 roku. Interwencja zakończyła się przejęciem kanału 29 października 1956 roku i częściową okupacją Synaju oraz okolic kanału przez oddziały Francuskie, Brytyjskie (które z czasem zostały wycofane) i Izraelskie. Aby ustabilizować sytuację, ONZ utworzyło misję pokojową UNEF, która zabezpieczyła kanał i oddzieliła wojska Egipskie i Izraelskie. Wydarzenia te znane są jako Kryzys Sueski 1956 roku.

Kontenerowiec w Kanale Sueskim (fot. Daniel Csörföly)

Kontenerowiec w Kanale Sueskim (fot. Daniel Csörföly)

W maju 1967 roku władze Egiptu zażądały wycofania się wojsk ONZ, a w czerwcu wybuchła wojna sześciodniowa między państwami arabskimi a Izraelem ,w wyniku której cały półwysep Synaj został zajęty przez wojska Izraelskie, co doprowadziło do blokady Kanału Sueskiego. Stan zawieszenia utrzymywał się do wojny Jom Kippur, która miała miejsce w 1973 roku, a sam kanał pozostawał zablokowany dla żeglugi do 1975 roku.

W latach 1974-1975 Kanał Sueski był oczyszczany. Usuwano miny oraz wraki jednostek pływających i sprzętu wojskowego pozostawionego w kanale po dwóch lokalnych konfliktach i licznych próbach desantów.

Statki oczekujące na Wielkim Jeziorze Gorzkim (fot. Gregor Rom)

Statki oczekujące na Wielkim Jeziorze Gorzkim (fot. Gregor Rom)

Żółta flota

W wyniku zablokowania Kanału Sueskiego, 14 statków zostało uwięzionych na Wielkim Jeziorze Gorzkim. Jednostki nie mogły opuścić kotwicowiska. Chociaż załogi jednostek wymieniały się co kilka miesięcy, statki pozostawały zacumowane razem i stopniowo ich stan techniczny zaczął się pogarszać. Gdy w maju 1875 roku mogły opuścić jezioro, okazało się, że tylko dwa z nich nadają się do samodzielnej żeglugi. Pozostałe musiały zostać odholowane w celu naprawy lub złomowania.

W skład Żółtej floty, jak nazwano jednostki (z powodu pyłu osiadającego na stojących statkach, który nadawał im żółty kolor) znajdowały się dwa polskie drobnicowce – MS Djakarta i MS Bolesław Bierut. Obie jednostki po otwarciu kanału zostały przeholowane do Grecji i z powodu złego stanu technicznego sprzedane.

Most Pokoju Mubaraka (fot. Aashay Baindur)

Most Pokoju Mubaraka (fot. Aashay Baindur)

Jednostki wchodzące w skład Żółtej floty:

Nazwa Kraj pochodzenia Tonaż
MS Nordwind RFM 8656 ton
MS Münsterland RFM 9365 ton
MS Killara Szwecja 12 990 ton
MS Nippon Szwecja 10 660 ton
MS Essayons Francja 7051 ton
MS Agapenor Wielka Brytania 7654 ton
MS Melampus Wielka Brytania 8509 ton
MS Scottish Star Wielka Brytania 10 174 ton
MS Port Invercargill Wielka Brytania 10 463 ton
SS African Glen USA 6116 ton
MS Djakarta Polska 6915 ton
MS Bolesław Bierut Polska 6674 ton
MS Vasil Levsky Bułgaria 4975 ton
MS Lednice Czechosłowacja 1462 ton
SS Observer USA 17 614 ton

Czasy współczesne

W kolejnych latach historia kanału nie obfitowała w ciekawsze wydarzenia. Coraz większa liczba statków transportowych pływająca przez kanał sprawiła, że w zaczęto rozważać jego poszerzenie, aby zwiększyć przepustowość. W 2014 roku nowe władze Egiptu zdecydowały się na powiększenie kanału i zbudowanie dodatkowych kanałów umożliwiających ruch w dwóch kierunkach na raz.

W ciągu roku zbudowano nowy kanał biegnący wzdłuż starego kanału i liczący 72 km (przy łącznej długości Kanału Sueskiego wynoszącej 193 km). Oprócz kanału zbudowano 6 tuneli samochodowych i kolejowych pod kanałem (wcześniej pod kanałem przebiegał tylko jeden tunel i dwa mosty). Prace rozpoczęto 5 sierpnia 2014 roku i zakończono 23 lipca 2015 roku.

Amerykański lotniskowiec USS America w Kanale Sueskim (fot. US Navy)

Amerykański lotniskowiec USS America w Kanale Sueskim (fot. US Navy)

Poszerzenie kanału skróciło czas jego pokonania z 22 godzin do 11 godzin i czasu oczekiwania na wpłynięcie do kanału z 11 do 3 godzin. Dodatkowo dziennie przez kanał może przepływać do 97 statków. Oznacza to wzrost wpływów rocznych o 5 mld dolarów do kwoty łącznej wynoszącej aż 12,5 mld dolarów rocznie.

23 marca 2021 roku doszło do nietypowego wydarzenia. Kontenerowiec klasy Golden o nazwie Ever Given podczas rejsu przez kanał w części jednokierunkowej, uderzył o brzeg i zablokował kanał. Operacja uwolnienia jednostki mimo zaangażowania dużych środków przebiegała powoli i dopiero 29 marca statek uwolniono i odblokowano kanał. W tym czasie kolejka jednostek czekających na przepłynięcie wzrosła do ponad 300. Eksperci wyliczają, że dziennie z powodu zablokowania kanału światowa gospodarka traciła wręcz miliardy dolarów.

Blokujący Kanał Sueski Ever Given (fot. Contains modified Copernicus Sentinel data 2021)

Blokujący Kanał Sueski Ever Given (fot. Contains modified Copernicus Sentinel data 2021)

Podsumowanie

Kanał Sueski obok Kanału Panamskiego to jeden z najważniejszych szlaków wodnych na świecie. Jego zbudowanie, chociaż początkowo spotkało się z mieszanymi ocenami, doprowadziło do całkowitego zmienienia się światowej gospodarki i przyśpieszenia handlu międzynarodowego. Skrócenie drogi z Azji do Europy znacząco ułatwiło wymianę handlową.

  • Kanał Sueski ma 193 km długości (wraz z drogami wodnymi dochodzącymi do kanału, bez nich długość wynosi 163 km) i umożliwia rejsów statkom o szerokości do 77,5 m oraz zanurzeniu do 23 m. Sam kanał ma szerokość 160-300 m,
  • Północne wejście do kanału znajduje się w Port Saidzie, a południowe w Port Tewfik,
  • Podczas budowy kanału, częścią prac kierował polski hydrotechnik Stanisław Janicki, oraz inżynier Mieczysław Geniusz,
  • Zbudowanie kanału skróciło podróż z Morza Arabskiego do Europy o 8900 km, co obecnie oznacza skrócenie rejsów o 8-10 dni,
  • Dziennie przez kanał może przepływać od 49 do 97 statków, co średnio przekłada się na 60 statków dziennie,
  • Średni czas potrzebny na pokonanie kanału to 15 godzin,
  • Obecnie nad kanałem przechodzi jeden most drogowy – Most Pokoju Mubaraka, o długości 3900 m, zbudowany w latach 1995-2001, oraz obrotowy Most kolejowy El Ferdan zbudowany w 2001 roku,
  • Oprócz mostów, najważniejszą przeprawą drogową pod kanałem jest Tunel Ahmeda Hamdiego o długości 1630 m, zbudowany w 1981 roku.

1 2
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.