Eksploatacja

Czołgi ciężkie IS-3 trafiły ostatecznie na uzbrojenie armii 3 państw – ZSRR, Egiptu i Korei Północnej (niestety nie ma żadnych informacji o czołgach wykorzystywanych w tym kraju). Ponadto dwa czołgi kupiła Polska (wykorzystywano je do szkoleń, a następnie jeden z nich wykorzystywano jako cel na poligonie a drugi trafił do Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu, gdzie pozostaje do dnia dzisiejszego) a Czechosłowacja zakupiła jeden egzemplarz.

Czołgi ciężkie IS-3

Czołgi ciężkie IS-3

Chociaż początkowo nowe czołgi spotkały się z dosyć pozytywnymi ocenami, już w 1948 roku rozpoczęto zakrojony na szeroką skalę program ich modernizacji. Powodem były wady konstrukcyjne, które ujawniły się dopiero po dłuższej eksploatacji – przede wszystkim chodziło o pęknięcia kadłuba w jego tylnej części powodowane wibracjami generowanymi przez silnik.

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

W trakcie prac wzmocniono konstrukcję kadłuba, nieznacznie poprawiono przedział silnikowy, aby zmniejszyć drgania oraz wymieniono pompę oleju i radiostację. Czołgi po przeróbkach otrzymały oznaczenie IS-3M. Nie był to koniec zmian, ponieważ kolejną modernizację przeprowadzono w 1960 roku. Wymieniono wówczas silniki na W-54K o mocy 520 KM oraz wyposażenie do łączności.

Niektóre źródła błędnie podają, że IS-y-3 wzięły udział w II wojnie światowej. Nie było to jednak możliwe, ponieważ produkcję seryjną rozpoczęto już po zakończeniu walk w Europie, a dostawy do jednostek rozpoczęto pod koniec walk w Mandżurii w Azji. Nie było więc możliwości, aby czołgi te mogły gdziekolwiek walczyć.

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

Po raz pierwszy IS-y-3 zostały wykorzystane bojowo w 1956 roku w trakcie radzieckiej interwencji na Węgrzech. Nie był to do końca udany debiut, ponieważ w trakcie walk zniszczonych zostało kilkanaście wozów – głównie przez pożary i wewnętrzne eksplozje amunicji. Olbrzymie i powolne czołgi ciężkie były łatwym celem na ulicach miast.

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

W latach 60. i 70. wiele IS-ów-3 wykorzystano do budowy stanowisk ogniowych min. w Azji, na granicy z Chinami. Równocześnie w jednostkach liniowych zastępowano je czołgami T-10. Oficjalnie Rosjanie wycofali IS-y-3 z eksploatacji w… 1993 roku. Nieoficjalnie jednak, czołgi te wycofano już w latach 80..

Zapomniane radzieckie czołgi na wyspie Szykotan – zdjęcia

IS-3 kontra Patton

Największym po ZSRR użytkownikiem IS-ów-3 był Egipt. Pierwsze wozy tego typu trafiły do kraju faraonów w 1956 roku. Wozy te nie zostały jednak użyte w trakcie Kryzysu Sueskiego. Wykorzystano je bojowo dopiero w 1967 roku w trakcie wojny sześciodniowej. Egipt posiadał kilkaset IS-ów-3, które wykorzystywano głównie jako wsparcie ogniowe.

Chociaż w latach 60. Izraelczycy posiadali na uzbrojeniu wiele nowych czołgów średnich, IS-y-3 cały czas budziły strach wśród pancerniaków. Wszelkie obawy prysły jednak już w pierwszej bitwie stoczonej przez izraelskich pancerniaków. Okazało się, że uzbrojone w armaty kalibru 90 mm czołgi M47 albo Centuriony uzbrojone w armaty kalibru 105 mm są w stanie bez większych problemów zniszczyć osławione IS-y.

Egipskie czołgi ciężkie IS-3

Egipskie czołgi ciężkie IS-3

Co ciekawe w trakcie walk również uzbrojone we francuskie armaty kalibru 105 mm czołgi M-50/M-51 Super Sherman (daleka modernizacja czołgów M4A3 Sherman z czasów II wojny światowej) były w stanie zniszczyć egipskie czołgi ciężkie. W trakcie walk Egipcjanie utracili kilkadziesiąt IS-ów-3, niszcząc przy tym zaledwie kilkanaście wozów Izraelskich (przy czym nie wiadomo ile wozów zniszczyły same IS-y a ile inne czołgi).

Podczas jednej z bitew doszło również do zniszczenia IS-a-3 przez… granat odłamkowy wrzucony przez właz do środka wozu. Jego eksplozja zdetonowała amunicję i zabiła całą załogę. Egipscy czołgiści bardzo często ruszali do walki z otwartymi włazami, ponieważ obawiali się, że w momencie trafienia, nie uda im się szybko wydostać z czołgu.

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

IS-3 zniszczony w Budapeszcie w 1956 roku

Chociaż nie bezpośrednio, pogromcą IS-ów-3 był podczas tej wojny Patton, a dokładnie czołgi M47 Patton. Tym samym słowa generała Pattona z 1945 roku były w pewnym sensie prorocze.

Egipcjanie wykorzystywali pozostałe IS-y-3 do lat 80.. Izraelczycy natomiast ściągnęli z pola walki uszkodzone wozy i wyremontowali je oraz nieznacznie zmodernizowali – min. wymieniając silniki na W-54 z czołgów T-55 i przebudowując przedział silnikowy. Przez kilka lat prezentowano je na defiladach, ale ostatecznie rozmieszczono je na stanowiskach ogniowych wzdłuż pozycji obronnych na Synaju. W trakcie wojny Jom Kippur w 1973 roku nie odegrały one większej roli i w większość zostały ponownie przejęte przez Egipcjan.

Nie taki straszny potwór

IS-3 przez wiele lat budził postrach wśród zachodnich wojskowych. Przypisywano mu wręcz magiczne możliwości, a początkowo określano go również jako niezniszczalny. Już w 1956 roku na Węgrzech mit ten zaczął się sypać, a w 1967 roku ostatecznie prysł.

IS-3 w miejscowości Konstantynówka na Ukrainie

IS-3 w miejscowości Konstantynówka na Ukrainie

Mimo wszystko IS-3 był całkiem niezłym czołgiem. Faktycznie w 1945 roku był najpotężniejszym seryjnie produkowanym czołgiem ciężkim na całym świecie, a jego pancerz spokojnie oparłby się pociskom z najpopularniejszych w Amerykańskich i Brytyjskich czołgach dział kalibru 76 mm. Nie wiadomo jak wyglądałoby starcie z niemiecką armatą KwK 43 kalibru 88 mm, ale pewnie miałaby również problemy z przebiciem pancerza IS-a-3.

Niestety czołg ten powstał tuż przed rewolucją w rozwoju broni pancernej. Budowane od lat 50. czołgi średnie, klasyfikowane jako czołgi podstawowe I generacji spokojnie radziły sobie z grubym pancerzem radzieckiego wozu. IS-3 pozostał więc ostatnim tchnieniem minionej epoki, w której czołgi ciężkie królowały na polach walk.

IS-3 w Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu (fot. Michał Banach)

IS-3 w Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu (fot. Michał Banach)

Obecnie wiele czołgów tego typu znajduje się w muzeach i na pomnikach w Rosji i na Ukrainie. Co ciekawe, w 2014 roku separatyści walczący na wschodzie Ukrainy uruchomili znajdujący na pomniku w miejscowości Konstantynówka czołg IS-3 i wykorzystywali go w walkach.

1 2
Podziel się.

O autorze

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.