Pancernik nad pancernikami

W przeciwieństwie do konstruktorów w Japonii i USA Fisher miał znacznie więcej pomysłów na ulepszenie konstrukcji pancerników. Według jego planów, HMS Dreadnoght otrzymał 5 dwudziałowych wież z armatami kalibru 305 mm.

Jedna znajdowała się na podwyższonym dziobie, dwie nieco niżej na burtach i dwie na rufie na równej wysokości przedzielone masztem. Taki układ uzbrojenia podyktowany był chęcią uzyskania jak największej siły ognia. W każdym kierunku okręt mógł skierować przynajmniej 3 wieże, a salwa burtowa mogła korzystać z siły ognia 4 wież.

HMS Dreadnought w czasie budowy

HMS Dreadnought w czasie budowy

Ponadto pancernik wyposażono w zupełnie nowy napęd. Zamiast tradycyjnych silników parowych wykorzystano turbiny parowe. Młody wynalazek stworzony przez Charlesa Parsonsa w 1884 roku dopiero zdobywał popularność głównie na jednostkach cywilnych i mniejszych okrętach wojennych. Turbiny parowe mimo skomplikowanej konstrukcji zapewniały większą prędkość, były lżejsze i zajmowały mniej miejsca w kadłubie.

Najwięcej zmian dotyczyło jednak systemu kierowania ogniem. Rozwój techniki pozwolił na wyposażenie Dreadnoughta w jedne z pierwszych nowoczesnych dalmierzy oraz  mechaniczny komputer o nazwie Dumaresq, który pozwalał na wyliczenie trajektorii lotu pocisku. W połączeniu z zegarami Vickersa służącymi do wyliczania odległości od celu dawało to możliwość prowadzenia w miarę skutecznego ostrzału ruchomych celów, o ile nie płynęły zbyt szybko, albo manewrowały.

HMS Dreadnought w czasie budowy

HMS Dreadnought w czasie budowy

Kolejną zmianą było ograniczenie ilości rur głosowych na rzecz łączności telefonicznej. Wszystkie wieże działowe, mostek i punkty obserwacyjne były połączone razem w tzw. punkcie transmisyjnym (Transmitting Station). Dzięki temu komunikacja na okręcie była znacznie sprawniejsza w trakcie walk. Przewody elektryczne umieszczono w opancerzonych rurach a wiele z nich zdublowano.

HMS Dreadnought miał 160 m długości i wyporność normalną 18 110 ton oraz maksymalną 21 845 ton. Siłownia okrętu składała się z 4 turbin parowych Parsonsa i 18 kotłów Babcock & Wilcox o mocy 23 000 KM. Zapewniały one prędkość 21 węzłów i zasięg około 12 260 km przy prędkości 10 węzłów.

HMS Dreadnought w czasie budowy

HMS Dreadnought w czasie budowy

Uzbrojenie składało się z 10 armat kalibru 305 mm umieszczonych w 5 wieżach, 27 armat kalibru 76 mm (w 1916 roku zredukowano ich ilość do 10) oraz 5 wyrzutni torped kalibru 457 mm (od 1916 roku 4 wyrzutnie). Załogę stanowiło 695-773 marynarzy. Pancerz pancernika miał 102-279 mm grubości na kadłubie i barbetach, pokład miał 19-76 mm, wieże 73-305 mm a mostek 279 mm.

Już na etapie prac projektowych Admiralicja uznała, że okręt tego typu będzie miał olbrzymi wpływ na przyszły rozwój pancerników. W związku z tym wszystkie prace nad okrętem okryte były tajemnicą.

HMS Dreadnought w czasie budowy

HMS Dreadnought w czasie budowy

Stępkę pod HMS Dreadnought położono 2 października 1905 roku w stoczni Vickers Armstrong w Portsmouth. Wodowanie nastąpiło 10 lutego 1906 roku, a do służby okręt wszedł już 2 grudnia 1906 roku. Rekordowa prędkość budowy (żaden inny pancernik nie powstał w tak krótkim czasie) spowodowane były wykorzystaniem wielu gotowych elementów przeznaczonych dla innych pancerników. Koszt budowy okrętu wyniósł łącznie 1 785 680 funtów (współcześnie około 228 mln dolarów).

Okręt który zmienił wszystko

Pancernik po wejściu do służby został okrętem flagowym brytyjskiej Home Fleet. Mimo tajemnicy, już pod koniec budowy informacje na jego temat zaczęły docierać do różnych państw budząc postrach. Zwłaszcza niemiecka Hochseeflotte odczuła pojawienie się brytyjskiego pancernika.

HMS Dreadnought

HMS Dreadnought

Hochseeflotte przeprowadzała wówczas olbrzymi program rozbudowy. Niestety nowe okręty powstawały według dotychczasowych założeń, w związku z tym w momencie pojawienia się Dreadnoughta, stały się przestarzałe. Niemców nie było stać na budowę kolejnej serii pancerników, w związku z tym I wojnę światową rozpoczęli posiadając bardzo dużo przestarzałych pre-dreadnoughtów.

Inne floty szybko zaczęły iść w ślady Brytyjczyków, projektując nowe pancerniki wyposażone w coraz cięższe działa. Rozpoczął się nowy wyścig zbrojeń, który znacząco wpłynął na przebieg I wojny światowej, która wybuchła w 1914 roku.

HMS Dreadnought

HMS Dreadnought

Po pojawieniu się Dreadnoughta zaczęto wykorzystywać liczbę pancerników tej klasy jako miarę potęgi danego kraju. Co ciekawe w 1910 roku do służby zaczęły wchodzić kolejne brytyjskie dreadnoughty wyposażone w potężniejsze armaty większego kalibru. Okręty te zaczęto określać jako superdreadnoughty.

Służba HMS Dreadnought nie należała do zbyt ciekawych. Pancernik jako jednostka wiodąca nowej klasy był wykorzystywano głównie do szkolenia i tworzenia nowych zasad walki. W czasie I wojny światowej pancernik wykorzystywany był na brytyjskich wodach. 18 marca 1915 roku staranował i zatopił niemiecki okręt podwodny U-29. Jest to jedyny przypadek staranowania okrętu podwodnego przez pancernik. Dreadnought nie wziął udziału w Bitwie jutlandzkiej, będącej największą bitwą morską I wojny światowej.

HMS Dreadnought

HMS Dreadnought

Mimo to wojenna eksploatacja odcisnęła piętno na stanie pancernika. Po wojnie w 1919 roku wycofano go z eksploatacji i wystawiono na sprzedaż w marcu 1920. Firma T.W. Ward & Company kupiła go 9 maja 1921 roku za sumę zaledwie 44 000 funtów z zamiarem zezłomowania.

Do stoczni złomowej pancernik, który zmienił sposób postrzegania okrętów wojennych dotarł 2 stycznia 1923 roku.

Ofiara własnego sukcesu

Dreadnought zrewolucjonizował sposób projektowania pancerników. W momencie wejścia do służby okręt ten sprawił, że wszystkie dotychczas budowane i projektowane pancerniki stały się przestarzałe zarówno pod względem uzbrojenia jak i napędu.

HMS Dreadnought

HMS Dreadnought

Zbudowany w rekordowym czasie okręt był również… kiepsko zaprojektowany. Mimo rewolucyjnych założeń i parametrów, Dreadnought miał wiele wad. Centrum kierowania ogniem było umieszczone zbyt wysoko i narażone na trafienie. Drugi maszt obserwacyjny umieszczony między wieżami na rufie znajdował się za kominem, przez co dym zanieczyszczał przyrządy obserwacyjne.

Rozmieszczenie artylerii również nie było idealne. Umieszczenie dwóch rufowych wież na jednej wysokości sprawiło, że wewnętrzna mogła strzelać tylko na burty. Umieszczone na burtach dwie wieże również nie do końca spełniały swoje zadanie, ponieważ jedna prawie zawsze była bezużyteczna.

HMS Dreadnought

HMS Dreadnought

Również opancerzenie Dreadnoughta była słabsze niż wielu ówczesnych pancerników poprzedniej klasy. Było to podyktowane chęcią zwiększenia prędkości okrętu. Inną wadą okrętu było bardzo słabe uzbrojenie dodatkowe. Armaty kalibru 76 mm były bezużyteczne w walce nawet z niszczycielami i torpedowcami.

HMS Dreadnought chociaż miał olbrzymi wpływ na rozwój pancerników szybko stał się przestarzały. Rozpoczęty w 1906 roku morski wyścig zbrojeń sprawił, że już po kilku latach Dreadnought zaczął ustępować nowszym jednostkom pod względem uzbrojenia.

Brytyjski dreadnought HMS Superb zwodowany w listopadzie 1907 roku i wprowadzony do służby w maju 1909 roku. Okręt powstał na bazie takiego samego projektu jak HMS Dreadnought, ale wprowadzono kilka drobniejszych zmian w w wyposażeniu.

Brytyjski dreadnought HMS Superb zwodowany w listopadzie 1907 roku i wprowadzony do służby w maju 1909 roku. Okręt powstał na bazie takiego samego projektu jak HMS Dreadnought, ale wprowadzono kilka drobniejszych zmian w w wyposażeniu.

Paradoksalnie super-pancernik stał się ofiarą własnego sukcesu. Po I wojnie światowej rozwój techniki sprawił, że nowe pancerniki stawały się coraz większe i potężniejsze. Co ciekawe, Brytyjczycy, którzy przez lata budowali najpotężniejsze i najlepsze pancerniki, musieli oddać palmę pierwszeństwa USA, czego dowodem są pancerniki typu Iowa.

Mimo wszystko Dreadnought zapisał się w historii jako jeden z najważniejszych okrętów wojennych, zaraz obok takich jednostek jak HMS Warrior, Yamato, czy też USS Iowa.

Jako ciekawostkę warto dodać, że okręt ten dostępny jest również w grze World of Warships – możecie skorzystać z tego linku, aby założyć nowe konto lub wrócić do gry i uzyskać dodatkowe bonusy.

1 2 3
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.