Port lotniczy Londyn-Heathrow, położony na zachodnich obrzeżach Londynu, jest największym cywilnym portem lotniczym w Europie i piątym na świecie pod względem liczby obsłużonych pasażerów (stan na koniec 2024 roku). Chociaż jego historia sięga 1915 roku, właściwe, cywilne lotnisko powstało dopiero w 1946 roku, a obecną nazwę zyskało w 1966 roku.
Początki i Okres Międzywojenny
Historia lotnictwa na terenach dzisiejszego Heathrow sięga 1915 roku. Miejsce to było początkowo wykorzystywane przez pilotów Royal Flying Corps, głównie w sytuacjach awaryjnych i podczas szkolenia. Miejsce to nie było jednak pełnoprawnym lotniskiem, a raczej tymczasowym lądowiskiem.
Właściwy początek historii lotniska w tym miejscu to rok 1929, kiedy to brytyjski konstruktor samolotów i przedsiębiorca, Norman Macmillan, wykupił 148 akrów (około 60 hektarów) ziemi od wikariusza z Harmondsworth. Na pozyskanym terenie utworzył lądowisko Harmondsworth Aerodrome, które miało służyć jako prywatne lądowisko do testowania samolotów. Wkrótce potem, w 1930 roku, Fairey Aviation Company, prowadzona przez Richarda Faireya, nabyła obiekt i przyległe tereny, tworząc większy kompleks o nazwie Great West Aerodrome. Jego głównym celem było testowanie samolotów wojskowych produkowanych w pobliskiej fabryce w Hayes. Część zabudowań wykorzystywano natomiast jako hale montażowe dla produkowanych samolotów.
W latach 30. XX wieku Great West Aerodrome nie obsługiwało regularnych lotów pasażerskich, koncentrując się na działalności przemysłowej i testowej. Infrastruktura była skromna i składała się głównie z trawiastych pasów startowych oraz kilku hangarów. Fairey Aviation wykorzystywało lądowisko do testowania takich maszyn jak Fairey Fox, Fairey Hendon (pierwszy nowoczesny bombowiec RAF) czy Fairey Battle. Mimo że nie był to cywilny port lotniczy, jego istnienie i zwłaszcza strategiczne położenie w pobliżu Londynu miały kluczowe znacznie dla dalszej historii tego miejsca.
Baza RAF Heathrow
Wybuch II wojny światowej w 1939 roku całkowicie zmienił charakter i przeznaczenie Great West Aerodrome. Początkowo na lotnisku stacjonowała tymczasowo eskadra myśliwców. W kolejnych latach, wraz z rosnącym zapotrzebowaniem na bazy lotnicze, rząd brytyjski, działając na mocy Defence of the Realm Act, zarekwirował lądowisko na przełomie 1943 i 1944 roku.
Decyzja ta była podyktowana potrzebą stworzenia dużej bazy dla samolotów transportowych dalekiego zasięgu oraz bombowców strategicznych zarówno USAAF jak i RAF. Aby wypełnić to zadanie, lotnisko musiało zostać znacznie rozbudowane, a Fairey przeniósł swoje operacje na lotnisko Heston Aerodrome. Projekt rozbudowy lotniska zakładał budowę betonowych pasów startowych, zdolnych do przyjmowania ciężkich bombowców strategicznych i dużych samolotów transportowych. Prace budowlane rozpoczęły się w 1944 roku pod nadzorem Ministerstwa Lotnictwa.
Plany przewidywały stworzenie lotniska z trzema głównymi pasami startowymi ułożonymi w kształcie gwiazdy, co było typowym układem dla lotnisk wojskowych tamtego okresu, pozwalającym na starty i lądowania przy różnych kierunkach wiatru. Jednym z kluczowych samolotów, dla których rozbudowywano lotnisko, był ciężki bombowiec Avro Lancaster. Chociaż wojna w Europie zakończyła się 8 maja 1945 roku, a konflikt na Pacyfiku kilka miesięcy później, prace nad rozbudową lotniska, noszącego wówczas nazwę RAF Heathrow, były kontynuowane. Do końca wojny lotnisko nie odegrało znaczącej roli w bezpośrednich działaniach wojennych, ale jego strategiczne znaczenie dla powojennych planów lotnictwa transportowego RAF było niepodważalne.
Narodziny London Airport
Zakończenie II wojny światowej w 1945 roku przyniosło nowe wyzwania i możliwości. Zamiast planowanej bazy dla bombowców strategicznych, brytyjski rząd pod kierownictwem Clementa Attlee dostrzegł potencjał rozbudowanego RAF Heathrow jako głównego międzynarodowego lotniska cywilnego dla Londynu. Istniejące lotnisko Croydon, dotychczasowy główny port lotniczy stolicy Wielkiej Brytanii, było już przestarzałe i nie miało możliwości dalszej rozbudowy. Tym samym nie mogło sprostać rosnącemu ruchowi lotniczemu. Ponadto nie było w stanie przyjmować nowych, większych samolotów pasażerskich, jakie zaczęto projektować zaraz po zakończeniu wojny.
Decyzja o przekształceniu Heathrow w lotnisko cywilne zapadła oficjalnie pod koniec 1945 roku. Ministerstwo Lotnictwa Cywilnego przejęło kontrolę nad lotniskiem 1 stycznia 1946 roku, a tego samego dnia odbył się pierwszy oficjalny lot cywilny – samolot Avro Lancastrian linii British South American Airways (BSAA) o nazwie własnej „Star Light” wystartował do Buenos Aires. Nie oznaczało to jednak, że lotnisko oficjalnie rozpoczęło działalność. Dopiero 25 marca 1946 roku oficjalnie zainaugurowano działalność lotniska pod nazwą London Airport, a 31 maja w pełni uruchomiono regularne połączenia cywilne.
Początkowo infrastruktura lotniska była bardzo prowizoryczna. Pasażerowie byli obsługiwani w namiotach i tymczasowych barakach, a pierwsze budynki terminalowe były adaptowanymi obiektami wojskowymi. Pomimo tych skromnych warunków, lotnisko szybko zyskiwało na znaczeniu. Już w pierwszym roku działalności obsłużyło około 63 000 pasażerów. Linie lotnicze z całego świata zaczęły przenosić swoje operacje z Croydon na London Airport. Wśród pierwszych maszyn regularnie korzystających z nowego lotniska były Douglas DC-3, Lockheed Constellation i wspomniany Avro Lancastrian.
Dalszy rozwój London Airport
Gwałtowny rozwój lotnictwa pasażerskiego na przełomie lat 40. i 50. sprawił, że również London Airport przeżywał gwałtowny rozwój. W grudniu 1953 roku obsłużono na lotnisku pierwszy milion pasażerów w ciągu roku i wykonano 62 000 operacji lotniczych. Pierwszy nowoczesny terminal – Europa Building (późniejszy Terminal 2), został otwarty przez Królową Elżbietę II 17 kwietnia 1955 roku. Był on przeznaczony do obsługi lotów europejskich. W tym samym roku otwarto również nową wieżę kontroli lotów, która stała się charakterystycznym elementem krajobrazu lotniska. Kolejnym ważnym krokiem była budowa Oceanic Terminal (późniejszego Terminalu 3), otwartego 13 listopada 1961 roku, dedykowanego obsłudze lotów dalekodystansowych, w tym transatlantyckich.
Wprowadzenie do służby samolotów odrzutowych, takich jak de Havilland Comet (pierwszy komercyjny odrzutowiec pasażerski, który odbył pierwszy lot z London Airport do Johannesburga 2 maja 1952 roku), Boeing 707 i Douglas DC-8, zrewolucjonizowało podróże lotnicze, skracając czas przelotów i zwiększając liczbę pasażerów. Do 1960 roku London Airport obsługiwało już ponad 5 milionów pasażerów rocznie. W 1964 roku rozpoczęto budowę trzeciego terminalu pasażerskiego, znanego jako Terminal 1. Oficjalnie został on otwarty przez Królową Elżbietę II 17 kwietnia 1969 roku i był przeznaczony głównie dla lotów krajowych i europejskich British European Airways (BEA). Dodatkowo, z myślą o obsłudze samolotów odrzutowych wydłużono pasy startowe.
Ciekawostką jest fakt, że początkowo pasażerowie przechodzili pieszo z terminali do samolotów po płycie lotniska. Dopiero później wprowadzono rękawy lotnicze i autobusy. W 1966 roku, aby uniknąć pomyłek z innymi lotniskami w rejonie Londynu (takimi jak Gatwick), London Airport zostało oficjalnie przemianowane na Heathrow Airport, przyjmując nazwę od małej wioski Heathrow, która została zlikwidowana podczas budowy lotniska w latach 40.
Port lotniczy London-Heathrow
Zmiana nazwy na Heathrow Airport w 1966 roku zbiegła się z dalszą intensywną rozbudową i modernizacją lotniska. W latach 70. do służby zaczęły wchodzić coraz większe szerokokadłubowe samoloty pasażerskie, co wymusiło dalszą rozbudowę lotniska i dostosowanie jego infrastruktury do nowych potrzeb. 22 stycznia 1970 roku na Heathrow wylądował pierwszy Boeing 747 Jumbo Jet. Była to maszyna w barwach Pan Am.
Kolejnym przełomowym momentem było wprowadzenie lotów naddźwiękowych. 21 stycznia 1976 roku na Heathrow wylądował po raz pierwszy naddźwiękowy samolot pasażerski Concorde. Przez wiele lat maszyny te stacjonowały na Heathrow i były stałym elementem jego krajobrazu. W odpowiedzi na stale rosnący ruch pasażerski, w 1977 roku otwarto stację metra Piccadilly Line, bezpośrednio łączącą lotnisko z centrum Londynu.
W latach 80. Heathrow obsługiwało 30 mln pasażerów rocznie. W związku z tym zbudowano Terminal 4, zlokalizowany na południowej stronie lotniska. Został on otwarty przez Księcia Karola i Księżną Dianę 1 kwietnia 1986 roku i początkowo służył głównie British Airways. W 1987 roku British Airports Authority (BAA), dotychczasowy państwowy zarządca lotniska, został sprywatyzowany.
Dalszy rozwój portu lotniczego London-Heathrow
Od początku lat 90. liczba obsługiwanych na Heathrow pasażerów stale rosła. W 1996 roku przekroczono 50 mln pasażerów rocznie. W 1998 roku uruchomiono szybkie połączenie kolejowe Heathrow Express, skracające czas podróży do centrum Londynu (Paddington Station) do zaledwie 15 minut. Wraz z rosnącą liczbą obsługiwanych samolotów, zaczęły się wówczas problemy z przepustowością lotniska.
W latach 2000. Heathrow cały czas rozwijało się, a jego infrastruktura była stosownie rozbudowywana. 14 marca 2008 roku uruchomiono Terminal 5, dedykowany wyłącznie British Airways. Co ciekawe, jest on jednym z największych wolnostojących budynków w Wielkiej Brytanii. Jego budowa trwała prawie 20 lat od momentu pierwszych planów i kosztowała 4,3 mld funtów.
W międzyczasie, starsze terminale przeszły gruntowną modernizację lub zostały zastąpione. Terminal 2, znany jako „The Queen’s Terminal”, został całkowicie przebudowany i ponownie otwarty 4 czerwca 2014 roku. Obecnie korzystają z niego samoloty linii zrzeszonych w Star Alliance. Pierwotny Terminal 1 został zamknięty 29 czerwca 2015 roku po 47 latach służby. Po jego zburzeniu, rozbudowano w tym miejscu Terminal 2.
Statystyki
Obecnie (stan na koniec 2024 roku) Heathrow posiada dwa główne pasy startowe: północny (09L/27R) o długości 3902 m i południowy (09R/27L) o długości 3658 m. Lotnisko dysponuje czterema czynnymi terminalami pasażerskimi: Terminal 2, Terminal 3, Terminal 4 i Terminal 5. Jest w stanie obsługiwać największe samoloty pasażerskie świata, w tym Airbusa A380, dla którego przygotowano specjalne stanowiska i rękawy. Lotnisko posiada podobno ponad 6500 kamer monitoringu.
Najbardziej ruchliwym dniem w historii lotniska był prawdopodobnie 29 lipca 2016 roku. Tego dnia obsłużono niemal 262 000 pasażerów, co było związane z początkiem wakacji szkolnych. Lotnisko zatrudnia bezpośrednio około 76 000 osób, a kolejne dziesiątki tysięcy pracują w firmach powiązanych z jego działalnością.
Heathrow oferuje połączenia do ponad 200 destynacji w około 90 krajach, obsługiwane przez ponad 80 linii lotniczych. Lotnisko działa 24 godziny na dobę, jednak w godzinach nocnych (zazwyczaj między 23:30 a 06:00) obowiązują ścisłe ograniczenia dotyczące liczby i rodzaju operacji lotniczych. Ma to ograniczyć hałas w godzinach nocnych.
Pod względem liczby obsłużonych pasażerów, na koniec 2024 roku, Heathrow utrzymało pozycję największego portu lotniczego w Europie. Równocześnie lotnisko zajęło piąte miejsce na świecie (spadek o jedno miejsce). Wyprzedziły je lotniska: Hartsfield–Jackson Atlanta International Airport, Dubai International Airport, Dallas Fort Worth International Airport i Tokyo Haneda Airport.
Według dostępnych danych za rok 2024:
- Liczba obsłużonych pasażerów: 83 859 729 pasażerów,
- Ilość operacji lotniczych: 473 965 startów i lądowań,
- Ilość obsłużonego ładunku cargo: 1 536 385 ton.
W długiej historii lotniska pasażerskiego London Airport i Heathrow doszło do 14 katastrof lotniczych. Pierwsza z nich miała miejsce 3 marca 1948 roku. Z powodu mgły rozbił się Douglas DC-3. Do największej katastrofy doszło 18 czerwca 1972 roku. Hawker Siddeley Trident z 112 pasażerami i 6 członkami załogi rozbił się chwilę po starcie. Zginęli wszyscy na pokładzie. Jest to największa katastrofa lotnicza (nie będąca skutkiem ataku terrorystycznego) w historii Wielkiej Brytanii.
Podsumowanie
Port lotniczy London-Heathrow to największe pod względem liczby obsłużonych pasażerów lotnisko w Europie. Chociaż na świecie jest to piąte lotnisko pod względem liczby pasażerów, zajmuje drugie miejsce pod względem liczby obsłużonych pasażerów międzynarodowych. Pod względem obsłużonego ładunku, lotnisko to nie mieści się jednak nawet w pierwszej dziesiątce.
Obecnie przyszłość lotniska jest pełna wyzwań. Olbrzymia liczba obsługiwanych pasażerów i ilość operacji lotniczych dochodzą do maksimum możliwości obecnej infrastruktury. Brakuje przede wszystkim kolejnego pasa startowego. Dyskusje na temat jego budowy ciągną się jednak od wielu lat i jest mało prawdopodobne aby udało się je sfinalizować. Problemem są zarówno koszty jak i trudności w jego budowie, bez zamykania lotniska. Dodatkowo organizacje ekologiczne i lokalni mieszkańcy niekoniecznie chcą dalszego rozwoju lotniska.
Subskrybuj nasz newsletter!
Co tydzień, w naszym newsletterze, czeka na Ciebie podsumowanie najciekawszych artykułów, które opublikowaliśmy na SmartAge.pl. Czasem dorzucimy też coś ekstra, ale spokojnie, nie będziemy zasypywać Twojej skrzynki zbyt wieloma wiadomościami.
