Z bombowca w samolot eksperymentalny

Na mocy decyzji prezydenta z marca 1961 roku zredukowano zamówienie do 3 prototypów nowego samolotu, pozbawionego już wyposażenia wojskowego, oznaczonych jako North American XB-70 Valkyrie. Budowę pierwszej maszyny, oznaczonej jako AV-1 ukończono 7 maja 1964 roku, a oficjalna prezentacja miała miejsce 11 maja w Palmdale w Kalifornii. W lipcu 1964 roku zrezygnowano z budowy trzeciej maszyny. a drugi prototyp, AV-2, ukończono 15 października 1964 roku.

North American XB-70 Valkyrie

North American XB-70 Valkyrie

Parametry techniczne:

XB-70 miał 56,4 m długości i 32 m rozpiętości skrzydeł. Masa pustego samolotu wynosiła 115 ton, natomiast maksymalna masa startowa aż 245,8 tony. Napęd stanowiło 6 silników turboodrzutowych General Electric YJ93-GE-3. Zapewniały one prędkość maksymalną 3,1 Macha, a zasięg wynosił około 6900 km. Załoga liczyła dwie osoby (w przypadku bombowca B-70, załoga miała liczyć 4 osoby – dwóch pilotów, nawigator i bombardier).

Oblot pierwszego prototypu miał miejsce 21 września 1964 roku. Ze względu na problemy z silnikami (z których jeden trzeba było wyłączyć), podwoziem i poszyciem, lot wykonano z wypuszczonym podwoziem i limitem prędkości wynoszącym 630 km/h. Dodatkowo podczas lądowania zablokowało się jedno z kół podwozia, co doprowadziło do pożaru.

North American XB-70 Valkyrie

North American XB-70 Valkyrie

Mimo problemów próby kontynuowano, a podczas trzeciego lotu, 12 października 1964 roku AV-1 po raz pierwszy przekroczył prędkość dźwięku, natomiast w kolejnym locie, 24 października utrzymywał ją przez 40 minut. 14 października 1965 roku AV-1 po raz pierwszy przekroczył prędkość 3 Machów na wysokości 21 km. W trakcie lotów zaczęły wychodzić na jaw liczne problemy z poszyciem, które nie wytrzymywało tak wysokich prędkości i po prostu odpadało. W związku z tym dla prototypu AV-1 ustalono limit prędkości wynoszący 2,5 Macha.

Ze względu na problemy z pierwszym prototypem, druga maszyna wróciła do fabryki przed oblotem, gdzie poddano ją modernizacji, w ramach której poprawiono wytrzymałość poszycia. Oblot AV-2 miał miejsce 17 lipca 1965 roku, a 3 stycznia 1966 roku samolot osiągnął prędkość 3 Machów na pułapie 22 km. W trakcie dalszych prób, 12 kwietnia 1966 roku AV-2 przez 20 minut utrzymywał prędkość 3,08 Macha, a 19 maja utrzymał prędkość 3,06 Macha przez 32 minuty, co pozwoliło na pokonanie dystansu 3900 km w trakcie trwającego łącznie 91 minut lotu.

North American XB-70 Valkyrie i Convair B-58 Hustler

North American XB-70 Valkyrie i Convair B-58 Hustler

Niestety 8 czerwca 1966 roku doszło do wypadku, w którym prototyp AV-2 uległ zniszczeniu. Tego dnia XB-70 AV-2 wziął udział w wspólnym locie w formacji, w skład której wchodziły samoloty McDonnell Douglas F-4 Phantom II, Northrop F-5 i T-38 Talon oraz Lockheed F-104 Starfighter. Celem lotu było wykonanie sesji zdjęciowej dla firmy General Electric, produkującej silniki lotnicze. Po jej zakończeniu, pilot testowy NASA, Joe Walker, siedzący za sterami F-104 postanowił odwrócić maszynę, ale podczas wykonywania manewru uderzył o skrzydło i statecznik pionowy XB-70.

North American XB-70 Valkyrie

North American XB-70 Valkyrie

F-104 eksplodował, a pozbawiony statecznika i części skrzydła XB-70 zaczął spadać, po czym rozbił się niedaleko Barstow w Kalifornii. W wypadku zginął pilotujący F-104 Joe Walker, oraz drugi pilot XB-70, Carl Cross. Pierwszy pilot zdążył się katapultować i mimo odniesionych bardzo poważnych ran, przeżył. Przeprowadzone po katastrofie śledztwo wykazało, że Joe Walker prawdopodobnie nie zauważył, że znajduje się tak blisko skrzydła XB-70 (którego nie widział z kokpitu). Dodatkowo F-104 podczas wykonywania manewru prawdopodobnie wpadł w wir powietrzy wytworzony przez XB-70, co dodatkowo zniosło go z kursu.

Koniec programu

Po utracie AV-2, North American został z niezmodernizowanym prototypem AV-1. Podjęto w związku z tym decyzję o częściowej modernizacji maszyny i kontynuowaniu rozpoczętych już prób, wspólnie z NASA, które włączyło się do programu 3 listopada 1966 roku. Próby kontynuowano przez kolejne dwa lata, zdobywając cenne doświadczenie, wykorzystane przy projekcie bombowca B-1 Lancer (ostatecznie zrealizowanego w wersji B-1B).

North American XB-70 Valkyrie

North American XB-70 Valkyrie

Ostatni lot naddźwiękowy AV-1 miał miejsce 17 grudnia 1968 roku, a ostatni lot maszyna wykonała 4 lutego 1969 roku. Tego dnia samolot został przebazowany do bazy Wright-Patterson, gdzie stał się kolekcją lokalnego muzeum lotniczego – obecnie National Museum of the United States Air Force, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego. W trakcie prób, pierwszy prototyp wykonał łącznie 83 loty, spędzając w powietrzu 160 godzin. Drugi prototyp wykonał 46 lotów, spędzając w powietrzu 92 godziny. Analiza pozyskanych w trakcie wszystkich lotów danych trwała do kwietnia 1972 roku i zakończyła się opublikowaniem obszernego, czterotomowego raportu.

Ostateczny koszt programy B-70 i późniejszego XB-70 wyliczono na łącznie 1,5 mld dolarów (współcześnie około 10,8 mld dolarów). Suma ta nie jest jednak pełna i nie odzwierciedla kosztów pobocznych programów organizowanych równolegle z XB-70, a które miały znaczący wpływ na rozwój projektu.

North American XB-70 Valkyrie

North American XB-70 Valkyrie

W swoim czasie projekt XB-70 uznawany był za jeden z najdroższych projektów zbrojeniowych w USA. Jego znaczenie militarne ostatecznie nie było duże, ale pozyskane doświadczenie pomogło w przygotowaniu wielu innych projektów lotniczych w USA, oraz… ZSRR. Plany XB-70 zostały prawdopodobnie wykradzione przez rosyjskich szpiegów i posłużyły do opracowania podobnego projektu w ZSRR, pod postacią samolotu Suchoj T-4. Radziecka maszyna miała kilka wspólnych cech z XB-70, jednak ogólnie powstała według innych założeń. Jej los, chociaż mniej tragiczny, ponieważ nie doszło do żadnego wypadku, był równie nieudany i po zaledwie 10 lotach samolot trafił do muzeum w Monino.