A34 – ostatni czołg szybki Wielkiej Brytanii

Prace nad czołgiem A34 rozpoczęły się na przełomie października i listopada 1943 roku. Konstruktorzy zgodnie z zamówienie brytyjskiej armii wykorzystali jako bazę podwozie czołgu typu Cromwell. Zmianie uległo jednak na tyle dużo elementów, że nowy czołg chociaż wyglądał podobnie, wykorzystywał zaledwie 40% komponentów Cromwella.

Kadłub A34 otrzymał nowy, większy pierścień wieży o średnicy 1626 mm, a kadłub wykonano z płyt spawanych a nie nitowanych jak w przypadku wcześniejszych pojazdów. Powodem zmiany konstrukcji były wnioski wyciągnięte z eksploatacji czołgów z nitowanymi kadłubami (jak łatwo się domyśleć, w momencie trafienia, nity odskakiwały i często raniły, a nawet zabijały załogę we wnętrzu czołgu).

A34 Comet podczas pokazowego przejazdu po składanym moście

A34 Comet podczas pokazowego przejazdu po składanym moście

Nowa konstrukcja kadłuba sprawiła, że czołg miał nieco grubszy pancerz, chociaż w praktyce nie przewidywano zmian w opancerzeniu. Zmianie uległo również podwozie, które przystosowano do szerszych gąsienic (457 mm), które poprawiały mobilność pojazdu w trudnym terenie.

Nowa wieża również wykonana była z płyt walcowanych i spawanych a nie nitowanych. Jarzmo armaty było jednak odlewane. Nowa wieża była na tyle duża, aby pomieścić większą armatę kalibru 76,2 mm. Konstruktorzy postanowili jednak i w tym miejscu dokonać zmian.

A34 Comet

A34 Comet

Czołg otrzymał armatę QF 77 zamiast QF 17 pdr. Oba działa różniły się długością lufy (QF 77 miała długość 50 kalibrów, a QF 17 pdr 55 kalibrów) oraz wykorzystywaną amunicją. Pociski do armaty QF 77 miały krótsze łuski, dzięki czemu możliwe było zwiększenie zapasu amunicji w czołgu (do 61 pocisków)

Niestety zmiana armaty pociągnęła za sobą również pogorszenie parametrów i przebijalności działa. Mimo to jego skuteczność i tak znacznie przewyższała armaty kalibru 75 mm. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na nazewnictwo obu armat. Chociaż obie mają kaliber 76,2 mm, ze względu na wykorzystanie innej amunicji, armatę z Cometa określa się jako mająca kaliber 77 mm. Miało to pomóc jednostkom logistycznym w odpowiednim zaopatrywaniu jednostek.

A34 Comet

A34 Comet

Prace nad Cometem zakończono w lutym 1944 roku. Zbudowano wówczas jedną drewnianą makietę, 4 czołgi “żelazne” – czyli nieopancerzone, a w kolejnych miesiącach przygotowano serię 20 czołgów przedprodukcyjnych. Po raz pierwszy brytyjskie dowództwo zdecydowało się na zamówienie serii próbnej czołgów i przetestowaniu ich przed rozpoczęciem właściwej produkcji.

Testy okazały się bardzo udane, w związku z czym zakłady Leyland otrzymały zamówienie na około 2000 czołgów A34 Comet. Produkcja ruszyła dopiero w połowie roku, a pierwsze gotowe czołgi trafiły do jednostek we wrześniu 1944 roku. Pierwszych 31 pojazdów wysłano do jednostek walczących w Europie w grudniu 1944 roku (oficjalnie 29 Brygada Pancerna wchodząca w skład 11 Dywizji Pancernej przejęła pierwsze czołgi 1 grudnia).

A34 Comet

A34 Comet

Trafiły one do pododdziałów 11 Dywizji Pancernej walczącej w północnych Niemczech. Ze względu na zmianę charakteru walk i coraz rzadsze starcia między czołgami, Comety nie miały okazji do pokazania się w walce. Mimo to załogi były z nich zadowolone. Według niepotwierdzonych informacji kilkanaście takich czołgów trafiło w 1945 roku do polskiej 1 Dywizji Pancernej jako uzupełnienie strat.

Wraz z zakończeniem wojny anulowano zamówienie na produkcję Cometów, która zakończyła się po zbudowaniu 1186 pojazdów. W okresie powojennym czołgi te trafiły głównie do jednostek stacjonujących w Niemczech i w Hong Kongu. Z czasem zaczęto je jednak zastępować wprowadzanymi do eksploatacji czołgami uniwersalnymi typu A41 Centurion.

A34 Comet w Korei

A34 Comet w Korei

Kilka Cometów trafiło na początku lat 50. do Korei wraz z brytyjskimi oddziałami biorącymi udział w konflikcie. Ostatecznie z służby Comety zaczęto wycofywać z służby w latach 50.. W 1957 wycofano je z jednostek w Niemczech, a w 1959 również w Hong Kongu. Większość z nich zezłomowano na miejscu. W kolejnych latach pozostałe czołgi wykorzystywano jako pojazdy treningowe, aż do 1969 roku.

Po wycofaniu z eksploatacji większość Cometów zezłomowano, część wykorzystano jako cele na poligonach a kilkadziesiąt sprzedano. Wśród odbiorców zagranicznych znalazła się Republika Południowej Afryki (26 czołgów kupionych za 520 000 funtów) która wykorzystywała je przez kilkanaście lat, Finlandia (łącznie 81 czołgów kupionych w dwóch partiach, w tym część za zaledwie 2500 funtów od czołgu) wykorzystywanych do lat 70-tych, Irlandia (8 czołgów kupionych za 176 000 funtów), Birma (25 albo 26 czołgów wykorzystywanych aż do 1995 roku) oraz Kuba (15 czołgów).

W latach 60. wśród potencjalnych nabywców Cometów znalazła się Libia, która ostatecznie kupiła Centuriony.

1 2 3
Podziel się.

O autorze

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.