Odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku miało wielu ojców. Wśród nich niewątpliwie jedną z bardziej istotnych postaci był Józef Piłsudski. Dla wielu bohater narodowy, dla jednych twórca niepodległej Polski, dla drugich autor zamachu stanu. Niezależnie od tego jak go oceniamy, przyczynił się  znacząco do odbudowy Polski po 123 latach zaborów.

Młodość

Urodził się 5 grudnia 1867 roku w małej wsi Zułowo na Litwie. Pochodził z bogatej rodziny ziemiańskiej. Jego ojciec, Józef Wincenty Piłsudski brał udział w Powstaniu Styczniowym. Przyszły Marszałek, miał bardzo liczne rodzeństwo, 5 sióstr i 6 braci, jednakże dwoje z nich, Teodora i Piotr zmarli mając zaledwie 1,5 roku.

Rodzice wychowywali swoje dzieci w duchu patriotycznym i szacunku dla tradycji. Bardzo duży wpływ na wychowanie młodego Józefa miała jego matka Maria. Już od najmłodszych lat „Ziuk” – bo tak nazywano młodego Józefa Piłsudskiego w domu – angażował się w działalność patriotyczną i niepodległościową, min. organizując wraz z bratem Bronisławem kółko samokształcenia, sprzeciwiając się tym samym rusyfikacji.

Rok po śmierci matki, w 1885 roku zdał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Medycznym Uniwersytetu w Charkowie. W związku z aresztowaniami, zdecydował się opuścić szkołę i rozpocząć studia na Uniwersytecie w Dorpacie, jednakże nie został przyjęty z powodu negatywnej opinii policji w Charkowie.

Piłsudski powrócił wówczas do Wilna i zaczął współpracę z organizacjami o charakterze socjalistycznym. W 1887 roku wraz z bratem został aresztowany pod zarzutem udziału w przygotowaniach do obalenia cara Aleksandra III. Zarzuty te były bezpodstawne, jednakże mimo to zostali skazani na zesłanie na Syberię. Po 5 latach Piłsudski powrócił do Wilna i dołączył do Polskiej Partii Socjalistycznej. Podczas działalności w ugrupowaniu był członkiem Centralnego Komitetu Robotniczego oraz redaktorem partyjnej gazety „Robotnik”. Pierwszy numer czasopisma ukazał się 12 lipca 1894 roku.

Działalność niepodległościowa

W 1899 roku wziął ślub z swoją pierwszą żoną, Marią z Koplewskich Juszkiewiczową. W następnym roku w wyniku nalotu policji na mieszkanie Piłsudskich oboje zostali aresztowani. Maria została zwolniona po krótkim czasie, a Józef trafił do więzienia w Warszawskiej Cytadeli. Podczas pobytu w więzieniu symulował chorobę psychiczną w związku z czym został przeniesiony do szpitala w Petersburgu z którego uciekł.

W 1902 roku zmarł ojciec Piłsudskiego Józef Wincenty. W późniejszych latach Józef Piłsudski udał się do Japonii gdzie starał się o wsparcie dla PPS-u ze strony władz Japonii. Niestety wyjazd zakończył się jedynie uzyskaniem niewielkiego wsparcia finansowego dla organizacji. Rząd Japonii nie widział możliwości współpracy z Polakami, odmawiając utworzenia oddziałów Polskich które miały walczyć z Rosją w wojnie Japońsko-Rosyjskiej.

Po powrocie do Polski Piłsudski zajął się organizowaniem zbrojnych oddziałów walczących z zaborcami. Z czasem zaprzestał działalności politycznej i rozpoczął współpracę z rządem Austro-Węgier, która doprowadziła do powołania w 1910 roku Związku Strzeleckiego i organizacji strzeleckiej „Strzelec”. Oddziały te miały na celu szkolenie przyszłych żołnierzy, którzy mieli zasilić szeregi Wojska Polskiego po odzyskaniu niepodległości.

Piłsudski w Warszawie w 1916 roku (fot. wikipedia.org)

Piłsudski w Warszawie w 1916 roku (fot. wikipedia.org)

Wraz z wybuchem wojny w 1914 roku Józef Piłsudski uznał, że nadszedł czas na rozpoczęcie działań, które miały doprowadzić do odzyskania niepodległości przez Polskę. W sierpniu wraz z grupą strzelców wyruszył do Kielc. Niestety bierność mieszkańców, zmęczonych działaniami przeciwko zaborcom doprowadził do klęski działań Piłsudskiego. W kolejnych miesiącach wraz ze swoimi oddziałami stoczył kilka potyczek z oddziałami Rosyjskimi. W związku z brakiem perspektyw na pozytywne rozwiązanie sprawy Polskiej przez państwa Centralne, Piłsudski złożył dymisję i odszedł z wojska. Zaczął prowadzić działalność antyrządową, która doprowadziła do jego aresztowania w lipcu 1917 roku i osadzony w twierdzy w Magdeburgu.

II Rzeczpospolita

W wyniku wybuchu powstania w Berlinie w listopadzie 1918 roku Piłsudski wraz z kilkoma innymi więźniami został zwolniony i wysłany do Polski. 10 listopada przyjechał do Warszawy. 11 listopada Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę, a w kolejnych dniach mniejsze ośrodki władzy lokalnej poddały się rządowi tworzonemu przez Piłsudskiego.

Przez cały Listopad Piłsudski prowadził działania mające na celu ustabilizowanie sytuacji Polski na arenie międzynarodowej. 22 listopada objął funkcję Tymczasowego Naczelnika Państwa. Pod koniec lutego 1919 roku przyszły marszałek został mianowany Naczelnikiem Państwa. W późniejszym czasie dowodzone przez Piłsudskiego oddziały prowadziły operacje głównie w kierunku wschodnim, których celem było zabezpieczenie granic. Podczas Powstania Wielkopolskiego odmówił wsparcia powstańcom, tłumacząc to brakiem odpowiedniej ilości wojsk. Niektórzy wypominali mu to, twierdząc, że nie interesowały go losy ziem zachodnich.

W marcu Józef Piłsudski został mianowany Marszałkiem Polski. Podczas walk z bolszewikami Piłsudski brał aktywny udział w dowodzeniu oddziałami. W czasie obrony Warszawy, 16 sierpnia 1920 roku rozpoczęła się ofensywa znad Wieprza. Wykorzystany podczas natarcia manewr, którego projekt przygotował min. Piłsudski doprowadził do rozbicia wojsk bolszewickich. Starcie to nazwano „Cudem nad Wisłą. W Październiku oddziały generała Lucjana Żeligowskiego z inspiracji Piłsudskiego zajęły Wilno. Działania te na długi czas wpłynęły na ochłodzenie stosunków Polsko-Litewskich.

"Marszałek Józef Piłsudski na Kasztance" - obraz Wojciecha Kossaka z 1928 roku, obecnie Muzeum Narodowe w Warszawie

„Marszałek Józef Piłsudski na Kasztance” – obraz Wojciecha Kossaka z 1928 roku, obecnie Muzeum Narodowe w Warszawie

W 1921 roku zmarła pierwsza żona marszałka, Maria. Niespełna dwa miesiące później, 25 października Piłsudski wziął ślub z swoją wieloletnią przyjaciółką Aleksandrą Szczerbińską. W grudniu 1922 roku Piłsudski odmówił kandydowania na urząd prezydenta RP a w połowie miesiąca złożył urząd Naczelnika Państwa na ręce wybranego na prezydenta Gabriela Narutowicza, który zginął w zamachu kilka dni później. Piłsudski wyraźnie okazywał niechęć wobec premiera Wincentego Witosa. Uważał, że to właśnie Witos sprowokował zamach.

Rok później Piłsudski wycofał się z działalności politycznej i osiadł w Sulejówku. Przebywał tam do 1926 roku, kiedy w związku z pogarszającą się sytuacją polityczną w kraju zdecydował się wraz z grupą wiernych mu oddziałów wojskowych wkroczyć do Warszawy. Po kilku dniach walk na ulicach stolicy Wincenty Witos, ówczesny premier podał się do dymisji. Nowym premierem został Kazimierz Bartel. W nowym rządzie marszałek objął funkcję ministra spraw wojskowych, którą pełnił aż do śmierci.

Marszałek Piłsudski i Generał Gustaw Orlicz-Dreszer na moście Poniatowskiego w Warszawie 12 maja 1926 r. (fot. wikipedia.org)

Marszałek Piłsudski i Generał Gustaw Orlicz-Dreszer na moście Poniatowskiego w Warszawie 12 maja 1926 r. (fot. wikipedia.org)

W maju Sejm powołał go na stanowisko prezydenta, Piłsudski odmówił i wskazał jako kandydata Ignacego Mościckiego. Od października 1926 do czerwca 1928 roku Piłsudski pełnił urząd premiera. W kolejnych latach marszałek często podróżował, min. do Egiptu w 1932 roku.

Józef Piłsudski zmarł 12 maja 1935 roku w Warszawie. Powodem śmierci był zaawansowany rak żołądka i wątroby.

Bohater narodowy

Postać Marszałka Józefa Piłsudskiego owiana jest wieloma legendami a on sam jest przedmiotem kultu w wielu środowiskach. Równocześnie środowiska lewicowe często go krytykują. Dzisiaj wiele środowisk patriotycznych i prawicowych swoje działania określa chęcią kontynuacji idei przyświecającej Piłsudskiemu. Największe kontrowersje budzi udział marszałka w przewrocie majowym.

Być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo, zwyciężyć i spocząć na laurach to klęska.

Kto chce, ten może, kto chce, ten zwycięża, byle chcenie nie było kaprysem lub bez mocy.

– Józef Piłsudski,  dedykacja dla „Żołnierza Polskiego”, 24 grudnia 1918

Niezależnie jednak od tychże kontrowersji, Józef Piłsudski znacząco przyczynił się do odzyskania niepodległości przez Polskę, oraz do późniejszej jej odbudowy. Słynął z swojego często ostrego i typowo żołnierskiego języka, a jego wypowiedzi były bardzo wymowne. Często nie doceniał nowoczesnych technologii, mimo, iż jego ojciec był zwolennikiem uprzemysłowienia, marszałek Piłsudski marginalizował rolę lotnictwa i broni pancernej w wojsku, to znacząco wpłynęło na kształt Wojska Polskiego w 1939 roku.

Józef Piłsudski jest jednym z wielu bohaterów, którzy pomogli odbudować niepodległą Polskę.

  • Czechowicz M., Podsiedlik P., Raniowski K., Stecki M., 100 Największych Polaków, wyd. Podsiedlik-Raniowski i Spółka
  • Koper S., Dwudziestolecie międzywojenne Tom 19. Przemysł i Technika, wyd. Bellona
  • www.jpilsudski.org
  • www.komendant.cal.pl
  • www.muzeumpilsudski.pl
  • www.polskiedzieje.pl 
Podziel się.

O autorze

Michał Banach

Gdybym miał spisać wszystkie swoje zainteresowania to nie starczyłoby mi życia. Głównie interesuję się historią, militariami i techniką a także fotografią, ale lista ta mogłaby być znacznie dłuższa. Skończyłem studia na kierunkach stosunki międzynarodowe oraz dziennikarstwo i komunikacja społeczna na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.

Google+